HomeRig VedaMandala 6Sukta 49Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed)
Devata: Agni as Hotṛ invoking Tvāṣṭṛ (dual focus: Agni/Tvāṣṭṛ)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम् । होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा ॥

प्र॒थ॒म॒भाजं॑ य॒शसं॑ वयो॒धां सु॑पा॒णिं दे॒वं सु॒गभ॑स्ति॒मृभ्व॑म् । होता॑ यक्षद्यज॒तं प॒स्त्या॑नाम॒ग्निस्त्वष्टा॑रं सु॒हवं॑ वि॒भावा॑ ॥

prathamabhā́jaṃ yaśásaṃ vayodhā́ṃ supā́ṇiṃ deváṃ sugábhastim ṛ́bhvam | hótā yakṣad yájatam pastyā́nām agnístváṣṭāraṃ suhávaṃ vibhā́vā ||

Agni, the luminous one, as Hotṛ, may sacrifice to Tvāṣṭṛ—the first sharer, the glorious, the establisher of the life-powers, the god with good hands and fair grasp—he who is perfectly to be invoked for the dwelling-places of our being.

प्र॒थ॒म॒ऽभाज॑म् । य॒शस॑म् । व॒यः॒ऽधाम् । सु॒ऽपा॒णिम् । दे॒वम् । सु॒ऽगभ॑स्तिम् । ऋभ्व॑म् । होता॑ । य॒क्ष॒त् । य॒ज॒तम् । प॒स्त्या॑नाम् । अ॒ग्निः । त्वष्टा॑रम् । सु॒ऽहव॑म् । वि॒भाऽवा॑ ॥प्रथमभाजम् । यशसम् । वयःधाम् । सुपाणिम् । देवम् । सुगभस्तिम् । ऋभ्वम् । होता । यक्षत् । यजतम् । पस्त्यानाम् । अग्निः । त्वष्टारम् । सुहवम् । विभावा ॥prathama-bhājam | yaśasam | vayaḥ-dhām | su-pāṇim | devam | su-gabhastim | ṛbhvam | hotā | yakṣat | yajatam | pastyānām | agniḥ | tvaṣṭāram | su-havam | vibhāvā

प्रथमभाजम्the first sharer/first portioned one
प्रथमभाजम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रथम- + भाज (प्रातिपदिक: भाज ‘भाग/भाजन’)
यशसम्glorious, famed
यशसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
वयोधाम्abode/support of life (vital power)
वयोधाम्:
कर्म
TypeNoun (compound epithet)
Rootवयस् + धामन् (समास: वयो-धामन्)
सुपाणिम्having good hands
सुपाणिम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु- + पाणि (समास)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सुगभस्तिम्with good grasp/with fair rays
सुगभस्तिम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु- + गभस्ति (प्रातिपदिक: गभस्ति ‘हस्त/किरण’)
ऋभ्वम्R̥bhú (the skillful one)
ऋभ्वम्:
कर्म
TypeNoun (proper/epithet)
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यक्षत्should worship / worships (invokes)
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु) → यक्षत् (विधिलिङ्/आज्ञार्थे injunctive-like aorist usage in Vedic)
यजतम्worthy of sacrifice
यजतम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootयजत (प्रातिपदिक; ‘पूज्य/यजनीय’)
पस्त्यानाम्of the dwellings/homes
पस्त्यानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootपस्त्य (प्रातिपदिक: ‘गृह/निवास’)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वष्टारम्Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टारम्:
कर्म
TypeNoun (deity)
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
सुहवम्easy to invoke
सुहवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु- + हव (प्रातिपदिक: हव ‘आह्वान’)
विभावाthe radiant one / widely shining
विभावा:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootवि- + भावा (प्रातिपदिक: ‘दीप्ति/प्रभा’; epithet)