HomeRig VedaMandala 6Sukta 49Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed)
Devata: Rudra
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

भुवनस्य पितरं गीर्भिराभी रुद्रं दिवा वर्धया रुद्रमक्तौ । बृहन्तमृष्वमजरं सुषुम्नमृधग्घुवेम कविनेषितासः ॥

भुव॑नस्य पि॒तरं॑ गी॒र्भिरा॒भी रु॒द्रं दिवा॑ व॒र्धया॑ रु॒द्रम॒क्तौ । बृ॒हन्त॑मृ॒ष्वम॒जरं॑ सुषु॒म्नमृध॑ग्घुवेम क॒विने॑षि॒तास॑: ॥

bhúvanasya pitáraṃ gī́rbhir ābhī́ rudráṃ divā́ vardháyā rudrám aktáu | bṛhántam ṛṣvám ajáraṃ susúmnam ṛ́dhag huvema kavínā iṣitā́saḥ ||

With these utterances we strengthen Rudra, the Father of the worlds—by day and in the night. Him we call, the Vast and Lofty, the Unaging, the giver of a happy grace; we, impelled by the seer-mind, invoke him each in his own way.

भुव॑नस्य । पि॒तर॑म् । गीः॒ऽभिः । आ॒भिः । रु॒द्रम् । दिवा॑ । व॒र्धय॑ । रु॒द्रम् । अ॒क्तौ । बृ॒हन्त॑म् । ऋ॒ष्वम् । अ॒जर॑म् । सु॒ऽसु॒म्नम् । ऋध॑क् । हु॒वे॒म॒ । क॒विना॑ । इ॒षि॒तासः॑ ॥भुवनस्य । पितरम् । गीःभिः । आभिः । रुद्रम् । दिवा । वर्धय । रुद्रम् । अक्तौ । बृहन्तम् । ऋष्वम् । अजरम् । सुसुम्नम् । ऋधक् । हुवेम । कविना । इषितासः ॥bhuvanasya | pitaram | gīḥ-bhiḥ | ābhiḥ | rudram | divā | vardhaya | rudram | aktau | bṛhantam | ṛṣvam | ajaram | su-sumnam | ṛdhak | huvema | kavinā | iṣitāsaḥ

भुवनस्यof the world / of existence
भुवनस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootभुवन- (भू ‘to be’ > भुवन ‘world, being’)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म (object of ‘we invoke/praise’)
TypeNoun
Rootपितृ-
गीर्भिःwith hymns
गीर्भिः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootगीर्- (स्त्री) ‘hymn, song, praise’
आभीtowards; unto (in invocation)
आभी:
उपपद/प्रयोग-निर्देशक (direction/intensifier with verb of calling)
TypeIndeclinable
Rootआ + भी (अव्यय/उपसर्गीय प्रयोग)
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
कर्म (object of ‘we invoke/praise’)
TypeNoun
Rootरुद्र-
दिवाby day
दिवा:
अधिकारण (time: ‘by day’)
TypeNoun (used adverbially)
Rootदिव्/द्यौ- (स्त्री) ‘day/sky’
वर्धयincrease / strengthen (you)
वर्धय:
क्रिया (addressed action)
TypeVerb
Rootवृध् ‘to grow, increase’ (causative)
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
कर्म (object of ‘strengthen’)
TypeNoun
Rootरुद्र-
अक्तौat night
अक्तौ:
अधिकारण (time: ‘at night’)
TypeNoun
Rootअक्ति- (स्त्री) ‘night’ (RV usage) / ‘anointing’ (later) — here ‘night’
बृहन्तम्the great
बृहन्तम्:
कर्म (qualifier of Rudra as object)
TypeAdjective
Rootबृहन्त्- (adj. from √बृह्/बृंह् ‘to grow, be great’)
ऋष्वम्lofty, exalted
ऋष्वम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootऋष्व- (adj.)
अजरम्unaging
अजरम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootअजर- (a- + जर ‘aging’)
सुषुम्नम्most gracious / very benevolent
सुषुम्नम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुषुम्न- (सु- + सुषुम्न) ‘very gracious/benign; bringing good ease’
ऋधक्severally; each one (in turn)
ऋधक्:
क्रियाविशेषण (manner: ‘severally/each in turn’)
TypeIndeclinable
Rootऋधक् (अव्यय)
हुवेमmay we invoke
हुवेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootहू ‘to call, invoke’
कविनेṣितासःwe, guided/impelled by the sage (kavi) / having a poet as leader
कविनेṣितासः:
कर्तृ (subject of ‘huvema’)
TypeNoun (compound, bahuvrīhi/tatpuruṣa sense) used adjectivally
Rootकवि- ‘sage/poet’ + नेषितृ- (from √नी ‘to lead/guide’, ‘impeller/leader’)