HomeRig VedaMandala 6Sukta 49Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed for RV 6.49)
Devata: Pūṣan
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानळर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियंधियं सीषधाति प्र पूषा ॥

प॒थस्प॑थ॒: परि॑पतिं वच॒स्या कामे॑न कृ॒तो अ॒भ्या॑नळ॒र्कम् । स नो॑ रासच्छु॒रुध॑श्च॒न्द्राग्रा॒ धियं॑धियं सीषधाति॒ प्र पू॒षा ॥

pathás-pathaḥ pári-patiṃ vacasyā́ kā́mena kṛtó abhí ānaḷ arkam | sá no rāsac churúdhaś candrā́grā dhíyaṃ-dhiyaṃ sīsadhāti prá pūṣā́ ||

On every path, may Pūṣan—the lord who goes around and guards the ways—impelled by the soul’s desire, bring near the hymn. May he give us the shining streams whose forefront is luminous, and may he set in motion thought after thought toward the forward march.

प॒थःऽप॑थः । परि॑ऽपतिम् । व॒च॒स्या । कामे॑न । कृ॒तः । अ॒भि । आ॒न॒ट् । अ॒र्कम् । सः । नः॒ । रा॒स॒त् । शु॒रुधः॑ । च॒न्द्रऽअ॑ग्राः । धिय॑म्ऽधियम् । सी॒स॒धा॒ति॒ । प्र । पू॒षा ॥पथःपथः । परिपतिम् । वचस्या । कामेन । कृतः । अभि । आनट् । अर्कम् । सः । नः । रासत् । शुरुधः । चन्द्रअग्राः । धियम्धियम् । सीसधाति । प्र । पूषा ॥pathaḥ-pathaḥ | pari-patim | vacasyā | kāmena | kṛtaḥ | abhi | ānaṭ | arkam | saḥ | naḥ | rāsat | śurudhaḥ | candra-agrāḥ | dhiyam-dhiyam | sīsadhāti | pra | pūṣā

पथःof the path
पथः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootपथ (प्रातिपदिक) < PIE *pent(h)-
पथःof the path
पथः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपथ (प्रातिपदिक)
परिपतिम्the lord/guardian (of the ways)
परिपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरि-पति (प्रातिपदिक; ‘lord/guardian going around’)
वचस्याto be praised with speech / worthy of invocation
वचस्या:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootवचस् (प्रातिपदिक) + य (तद्धित/विशेषण-निर्माण) → वचस्य (adj.)
कामेनwith desire / by wish
कामेन:
करण
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
कृतःmade, fashioned
कृतः:
कर्तृ/कर्म-सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार)
TypeParticiple
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त; भूतकृदन्त/PPP)
अभ्यानळर्कम्(uncertain Vedic form) a hymn/chant of approach (approx.)
अभ्यानळर्कम्:
कर्म (सम्भाव्यं)
TypeNoun (uncertain) / Kṛdanta (uncertain)
Rootअभि-आ-नृक्/नर्क्? (पाठभेद/दुर्लभ-रूप); समास/कृदन्त-रूपम्
सःhe
सः:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / our
नः:
सम्प्रदान (if ‘to us’) / सम्बन्ध (if ‘of us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
रासत्may he give
रासत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootरा (धातु ‘to give’)
शुरुधःhelps, protections
शुरुधः:
कर्म
TypeNoun
Rootशुरुध्/शुरुधस् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘aid, help, protection’)
चन्द्राग्राःbright-tipped / shining-fronted
चन्द्राग्राः:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र + अग्र (समास; ‘having bright/gleaming points/fronts’)
धियम्thought, insight
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
धियम्thought (again: each thought)
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
सीषधातिsets in motion / furthers
सीषधाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसीषध् (धातु; वैदिक ‘to set in motion, to further, to prosper/strengthen’)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
पूषाPūṣan (the god)
पूषा:
कर्ता
TypeNoun (proper)
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)