HomeRig VedaMandala 6Sukta 49Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 6.49

Devata: Agni (with solar imagery)

अरुषस्य दुहितरा विरूपे स्तृभिरन्या पिपिशे सूरो अन्या । मिथस्तुरा विचरन्ती पावके मन्म श्रुतं नक्षत ऋच्यमाने ॥

अ॒रु॒षस्य॑ दुहि॒तरा॒ विरू॑पे॒ स्तृभि॑र॒न्या पि॑पि॒शे सूरो॑ अ॒न्या । मि॒थ॒स्तुरा॑ वि॒चर॑न्ती पाव॒के मन्म॑ श्रु॒तं न॑क्षत ऋ॒च्यमा॑ने ॥

aruṣásya duhitarā́ virū́pe stṛ́bhir anyā́ pipiśé sū́ro anyā́ | mithás-turā́ vicarantī pāvaké mánma śrutáṃ nakṣata ṛcyámāne ||

Two daughters of the Ruddy One, diverse in form: one is adorned with her bright trappings, the other is the Sun’s own. Moving in mutual impulse, they wander in the purifying flame; and the thought that is heard attains its goal as the hymn is being shaped.

अ॒रु॒षस्य॑ । दु॒हि॒तरा॑ । विरू॑पे॒ इति॒ विऽरू॑पे । स्तृऽभिः॑ । अ॒न्या । पि॒पि॒शे । सूरः॑ । अ॒न्या । मि॒थः॒ऽतुरा॑ । वि॒चर॑न्ती॒ इति॑ वि॒ऽचर॑न्ती । पा॒व॒के इति॑ । मन्म॑ । श्रु॒तम् । न॒क्ष॒त॒ । ऋ॒च्यमा॑ने॒ इति॑ ॥अरुषस्य । दुहितरा । विरूपे इति विरूपे । स्तृभिः । अन्या । पिपिशे । सूरः । अन्या । मिथःतुरा । विचरन्ती इति विचरन्ती । पावके इति । मन्म । श्रुतम् । नक्षत । ऋच्यमाने इति ॥aruṣasya | duhitarā | virūpeitivi-rūpe | stṛ-bhiḥ | anyā pipiśe | sūraḥ | anyā | mithaḥ-turā | vicarantī itivi-carantī | pāvake iti | manma | śrutam | nakṣata | ṛcyamāneiti

अरुषस्यof the ruddy one (Arusha; the sun/fire)
अरुषस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun/Adjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
दुहितराtwo daughters
दुहितरा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
विरूपेof different forms
विरूपे:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
स्तृभिःwith streaks/lines (rays)
स्तृभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्तृ (प्रातिपदिक; ‘स्तृ’ = किरण/रेखा/तन्तु-वत् ‘streaks’)
अन्याone (of the two)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
पिपिशेhas adorned/formed (herself)
पिपिशे:
क्रिया
TypeVerb
Root√पिश् (पिश्/पिंश् ‘to adorn, form, fashion’)
सूरःthe sun
सूरः:
कर्तृ (अन्तर्निहित/सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक)
अन्याthe other (one)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
मिथःmutually, with each other
मिथः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootमिथस् (अव्यय)
तुराswift, impetuous (two)
तुरा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक)
विचरन्तीmoving about, roaming (two)
विचरन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootवि-√चर् (चर् ‘to move, roam’)
पावकेin/at the purifying (fire/light)
पावके:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootपावक (प्रातिपदिक)
मन्यम्the thought/intent
मन्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमन्य (प्रातिपदिक; ‘thought, intention’)
श्रुतम्heard
श्रुतम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Root√श्रु (श्रु ‘to hear’)
like, as
:
उपमान/निदर्शन (comparative particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नक्षतreached, attained
नक्षत:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश्/नक्ष् (वैदिक: ‘to reach, attain’)
ऋच्यमानेwhile being chanted/praised (with ṛc-verses)
ऋच्यमाने:
अधिकरण (काल/परिस्थिति)
TypeParticiple
Root√ऋच्/ऋच्य (वैदिक: ‘to praise/chant ṛc’)