HomeRig VedaMandala 6Sukta 48Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 6.48

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni (Gṛhapati)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

विश्वासां गृहपतिर्विशामसि त्वमग्ने मानुषीणाम् । शतं पूर्भिर्यविष्ठ पाह्यंहसः समेद्धारं शतं हिमाः स्तोतृभ्यो ये च ददति ॥

विश्वा॑सां गृ॒हप॑तिर्वि॒शाम॑सि॒ त्वम॑ग्ने॒ मानु॑षीणाम् । श॒तं पू॒र्भिर्य॑विष्ठ पा॒ह्यंह॑सः समे॒द्धारं॑ श॒तं हिमा॑: स्तो॒तृभ्यो॒ ये च॒ दद॑ति ॥

viśvā́sāṃ gṛhápatiḥ viśā́m asi tvám agne mā́nuṣīṇām | śatáṃ pū́rbhir yaviṣṭha pā́hy áṃhasaḥ sameddhā́raṃ śatáṃ himā́ḥ stotṛ́bhyo yé ca dádati ||

You, O Agni, are the lord of the house for all the human clans. O youngest, with a hundred strongholds protect the one who kindles you from the crookedness; a hundred winters—protect the singers and those who give.

विश्वा॑साम् । गृ॒हऽप॑तिः । वि॒शाम् । अ॒सि॒ । त्वम् । अ॒ग्ने॒ । मानु॑षीणाम् । श॒तम् । पूः॒ऽभिः । य॒वि॒ष्ठ॒ । पा॒हि॒ । अंह॑सः । स॒म्ऽए॒द्धार॑म् । श॒तम् । हिमाः॑ । स्तो॒तृऽभ्यः॑ । ये । च॒ । दद॑ति ॥विश्वासाम् । गृहपतिः । विशाम् । असि । त्वम् । अग्ने । मानुषीणाम् । शतम् । पूःभिः । यविष्ठ । पाहि । अंहसः । सम्एद्धारम् । शतम् । हिमाः । स्तोतृभ्यः । ये । च । ददति ॥viśvāsām | gṛha-patiḥ | viśām | asi | tvam | agne | mānuṣīṇām | śatam | pūḥ-bhiḥ | yaviṣṭha | pāhi | aṃhasaḥ | sam-eddhāram | śatam | himāḥ | stotṛ-bhyaḥ | ye | ca | dadati

विश्वासाम्of all (women/communities); of all
विश्वासाम्:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व) (प्रातिपदिक) → विश्वा-
गृहपतिःhouse-lord, master of the house
गृहपतिः:
कर्तृ/विशेष्य (predicate nominative)
TypeNoun
Rootगृहपति (प्रातिपदिक) [गृह + पति]
विशाम्of the clans/settlements
विशाम्:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक) ‘कुल/जन/विष्टि’
असिyou are
असि:
(copula) विधेय-क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) ‘to be’
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मानुषीणाम्of the human (folk)
मानुषीणाम्:
सम्बन्ध
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी (प्रातिपदिक) ‘human (f.)’
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म (of implied ‘make/establish/bring’ with following noun) / संख्या-विशेषण
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
पूर्भिःwith strongholds/fortresses
पूर्भिः:
करण (means/with)
TypeNoun
Rootपूर्/पुरी (प्रातिपदिक) ‘fortified place, stronghold’
यविष्ठO youngest (Agni)
यविष्ठ:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative)
Rootयविष्ठ (प्रातिपदिक) (superlative epithet of Agni; ‘youngest/most vigorous’)
पाहिprotect!
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘to protect’
अंहसःfrom distress/sin
अंहसः:
अपादान (from) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक) ‘distress, sin, trouble’
समेध्दारम्the kindler (of the fire), the one who kindles well
समेध्दारम्:
कर्म (object of implied ‘protect/aid’)
TypeNoun (agent)
Rootसम्-इध् (धातु) ‘to kindle’ → समेध्दार (कृदन्त-प्रातिपदिक, agent noun) ‘kindler’
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म/संख्या-विशेषण
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
हिमाःwinters (years)
हिमाः:
अधिकरण/काल (temporal extent; ‘for a hundred winters’ idiomatically = long life)
TypeNoun
Rootहिमा (प्रातिपदिक) ‘winter, frost, cold season’
स्तोतृभ्यःto the praisers
स्तोतृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक) ‘praiser’
येwho
ये:
कर्तृ (of following verb)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
ददतिthey give
ददति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु) ‘to give’