HomeRig VedaMandala 6Sukta 48Mantra 21
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 21

Sukta 6.48

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Maruts (with Sūrya as simile/auxiliary image)
Chandas: Gāyatrī (probable for 6.48 opening; requires metrical verification)

सद्यश्चिद्यस्य चर्कृतिः परि द्यां देवो नैति सूर्यः । त्वेषं शवो दधिरे नाम यज्ञियं मरुतो वृत्रहं शवो ज्येष्ठं वृत्रहं शवः ॥

स॒द्यश्चि॒द्यस्य॑ चर्कृ॒तिः परि॒ द्यां दे॒वो नैति॒ सूर्य॑: । त्वे॒षं शवो॑ दधिरे॒ नाम॑ य॒ज्ञियं॑ म॒रुतो॑ वृत्र॒हं शवो॒ ज्येष्ठं॑ वृत्र॒हं शव॑: ॥

sadyáś cid yásya carkṛtíḥ pári dyā́m devó ná eti sū́ryaḥ | tvéṣaṃ śávo dadhire nā́ma yajñíyaṃ marúto vṛtraháṃ śávo jyéṣṭhaṃ vṛtraháṃ śávaḥ ||

Swift is that whirling energy—like the Sun-god who circles the heaven without pause. The Maruts have set in themselves a fierce power, a name meet for sacrifice: the Vṛtra-slaying force, the eldest and foremost Vṛtra-slaying might.

स॒द्यः । चि॒त् । यस्य॑ । च॒र्कृ॒तिः । परि॑ । द्याम् । दे॒वः । न । एति॑ । सूर्यः॑ । त्वे॒षम् । शवः॑ । द॒धि॒रे॒ । नाम॑ । य॒ज्ञिय॑म् । म॒रुतः॑ । वृ॒त्र॒ऽहम् । शवः॑ । ज्येष्ठ॑म् । वृ॒त्र॒ऽहम् । शवः॑ ॥सद्यः । चित् । यस्य । चर्कृतिः । परि । द्याम् । देवः । न । एति । सूर्यः । त्वेषम् । शवः । दधिरे । नाम । यज्ञियम् । मरुतः । वृत्रहम् । शवः । ज्येष्ठम् । वृत्रहम् । शवः ॥sadyaḥ | cit | yasya | carkṛtiḥ | pari | dyām | devaḥ | na | eti | sūryaḥ | tveṣam | śavaḥ | dadhire | nāma | yajñiyam | marutaḥ | vṛtra-ham | śavaḥ | jyeṣṭham | vṛtra-ham | śavaḥ

सद्यःimmediately, at once
सद्यः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootसद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक) < सद्य (तत्क्षण) अव्यय
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun (Pronoun)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चर्कृतिःhis active doing/energy; his effective action
चर्कृतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootचर्कृति- (प्रातिपदिक; √कृ ‘to do/make’ से पुनरुक्त/तीव्र-क्रिया-भाव)
परिaround, all about
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्the heaven, the sky
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
एतिgoes, moves
एति:
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ)
सूर्यःSun
सूर्यः:
Kartā (देवः सूर्यः—समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
त्वेषम्fierce, impetuous
त्वेषम्:
Karma (दधिरे—यत् धारितम्)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
शवःmight, strength
शवः:
Karma
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
दधिरेthey have placed/assumed
दधिरे:
TypeVerb
Root√धा (धारण/स्थापन)
नामname; as a name
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
यज्ञियम्worthy of worship/sacrifice
यज्ञियम्:
Karma (नाम—विशेषण)
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; √यज् से ‘यज्ञ-योग्य/पूज्य’)
मरुतःthe Maruts (storm-gods)
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
वृत्रहन्Vṛtra-slaying
वृत्रहन्:
Karma (नाम—विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन् ‘slayer of Vṛtra’)
शवःmight, strength
शवः:
Karma (दधिरे—यत् धारितम्)
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
ज्येष्ठम्the greatest, foremost
ज्येष्ठम्:
Karma (शवः—विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
वृत्रहन्Vṛtra-slaying
वृत्रहन्:
Karma (नाम—विशेषण; पुनरुक्ति-बल)
TypeAdjective
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक)
शवःmight, strength
शवः:
Karma
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)