Mantra 18
Sukta 6.48
Rishi: Bharadvāja
Devata: Pūṣan (friendship and safe companionship; closing protective wish)
Chandas: Trishtubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
दृतेरिव तेऽवृकमस्तु सख्यम् । अच्छिद्रस्य दधन्वतः सुपूर्णस्य दधन्वतः ॥
Samhita Patha (IAST)
दृते॑रिव तेऽवृ॒कम॑स्तु स॒ख्यम् । अच्छि॑द्रस्य दध॒न्वत॒: सुपू॑र्णस्य दध॒न्वत॑: ॥
Transliteration
dṛtéḥ iva te ’vṛkám astu sakhyám | ácchidrasya dadhanvatáḥ supū́rṇasya dadhanvatáḥ ||
Translation
May thy friendship be unbroken and wolf-free, like that of the steadfast; of one who holds the unpierced, who holds the well-filled—may such firm companionship guard the journey.
Padapatha (Word Analysis)
दृतेः॑ऽइव । ते । अ॒वृ॒कम् । अ॒स्तु॒ । स॒ख्यम् । अच्छि॑द्रस्य । द॒ध॒न्ऽवतः॑ । सुऽपू॑र्णस्य । द॒ध॒न्ऽवतः॑ ॥दृतेःइव । ते । अवृकम् । अस्तु । सख्यम् । अच्छिद्रस्य । दधन्वतः । सुपूर्णस्य । दधन्वतः ॥dṛteḥ-iva | te | avṛkam | astu | sakhyam | acchidrasya | dadhan-vataḥ | su-pūrṇasya | dadhan-vataḥ
Word by Word
दृतेःof a cleft / of a fissure
दृतेः:
सम्बन्ध (genitive relation) / उपमान-निर्देश
TypeNoun
Rootदृत (प्रातिपदिक; √दॄ/√दृ ‘to split, cleave’ → ‘cleft, fissure, gap’)
इवlike, as
इव:
उपमान (simile-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवृकम्wolf-less; free from wolves (i.e., free from harm)
अवृकम्:
विशेषण (of सख्यम्)
TypeAdjective
Rootवृक (प्रातिपदिक ‘wolf’); नञ्-समास/अ-प्रत्यय ‘a-’
अस्तुlet it be
अस्तु:
विधेय (copula/optative wish)
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
सख्यम्friendship, alliance
सख्यम्:
कर्तृ/विषय (subject of अस्तु)
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक; सखि ‘friend’ + य)
अच्छिद्रस्यof the unbroken / flawless
अच्छिद्रस्य:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootछिद्र (प्रातिपदिक ‘hole, flaw’) with privative अ-
दधन्वतःof the bow-bearing one
दधन्वतः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective (possessive)
Rootधन्वत् (प्रातिपदिक ‘having धन्वन्/धनुष्’; ‘armed with bow’, ‘bow-bearing’)
सुपूर्णस्यof the well-filled / completely full
सुपूर्णस्य:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक ‘full’) with सु-
दधन्वतःof the bow-bearing one
दधन्वतः:
सम्बन्ध (genitive qualifier; repeated for emphasis)
TypeAdjective (possessive)
Rootधन्वत् (प्रातिपदिक ‘bow-bearing’)