Mantra 13
Sukta 6.48
Rishi: Bharadvāja
Devata: Agni/Marut-linked inspiration (the dhenu and iṣ as invoked powers within the hymn-sequence)
Chandas: Trishtubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
भरद्वाजायाव धुक्षत द्विता । धेनुं च विश्वदोहसमिषं च विश्वभोजसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
भ॒रद्वा॑जा॒याव॑ धुक्षत द्वि॒ता । धे॒नुं च॑ वि॒श्वदो॑हस॒मिषं॑ च वि॒श्वभो॑जसम् ॥
Transliteration
bharadvājā́yā́va dhukṣata dvitā́ | dhenúṃ ca viśvá-dohasam íṣaṃ ca viśvá-bhojasam ||
Translation
For Bharadvāja, milk out again and again the cow that yields all boons, and the impulsion of nourishment that feeds all powers—so the seeker may be filled with universal giving.
Padapatha (Word Analysis)
भ॒रत्ऽवा॑जाय । अव॑ । धु॒क्ष॒त॒ । द्वि॒ता । धे॒नुम् । च॒ । वि॒श्वऽदो॑हसम् । इष॑म् । च॒ । वि॒श्वऽभो॑जसम् ॥भरत्वाजाय । अव । धुक्षत । द्विता । धेनुम् । च । विश्वदोहसम् । इषम् । च । विश्वभोजसम् ॥bharat-vājāya | ava | dhukṣata | dvitā | dhenum | ca | viśva-dohasam | iṣam | ca | v iśva-bhojasam
Word by Word
भरद्वाजायto/for Bharadvāja
भरद्वाजाय:
सम्प्रदान
TypeNoun (Proper name)
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
अवdown; forth; (as preverb)
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
धुक्षतthey milked / they caused to yield (milk)
धुक्षत:
—
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) / Vedic: धुक्ष्- (aorist stem)
द्विताa second time; again
द्विता:
—
TypeIndeclinable
Rootद्विता (अव्यय; from द्वि)
धेनुम्the milch-cow
धेनुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
विश्वदोहसम्all-yielding; yielding milk in every way
विश्वदोहसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्व-दोहस (प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः: ‘all-milking/with all milkings’)
अमिषम्food; offering; nourishment
अमिषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमिष (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
विश्वभोजसम्all-nourishing; providing all sustenance
विश्वभोजसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्व-भोजस (प्रातिपदिक; ‘all-nourishing/all-feeding’)