Mantra 11
Sukta 6.48
Rishi: Bharadvāja
Devata: Agni (with a shift to the ritual community’s action; mantra/speech as offering)
Chandas: Trishtubh (probable; shorter cadence in pāda 2 suggests a compressed trishtubh/jagati variation)
Samhita Patha (Devanagari)
आ सखायः सबर्दुघां धेनुमजध्वमुप नव्यसा वचः । सृजध्वमनपस्फुराम् ॥
Samhita Patha (IAST)
आ स॑खायः सब॒र्दुघां॑ धे॒नुम॑जध्व॒मुप॒ नव्य॑सा॒ वच॑: । सृ॒जध्व॒मन॑पस्फुराम् ॥
Transliteration
ā́ sakhāyaḥ sabárdughāṃ dhenúm ajadhvam úpa návyasā vácaḥ | sṛjadhvam anápa-sphurām ||
Translation
Come, comrades, yoke the cow that yields the strong draught; draw near with ever-new speech. Send forth the stream that does not falter—an unbroken outpouring of inspired utterance.
Padapatha (Word Analysis)
आ । स॒खा॒यः॒ । स॒बः॒ऽदुघा॑म् । धे॒नुम् । अ॒ज॒ध्व॒म् । उप॑ । नव्य॑सा । वचः॑ । सृ॒जध्व॑म् । अन॑पऽस्फुराम् ॥आ । सखायः । सबःदुघाम् । धेनुम् । अजध्वम् । उप । नव्यसा । वचः । सृजध्वम् । अनपस्फुराम् ॥ā | sakhāyaḥ | sabaḥ-dughām | dhenum | ajadhvam | upa | navyasā | vacaḥ | sṛjadhvam | anapa-sphurām
Word by Word
आhither, forth; to(wards)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
सखायःfriends, comrades
सखायः:
Kartā (सम्बोधनार्थे/कर्तृवाचक)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
सबर्दुघाम्the well-milking (cow), yielding abundant milk
सबर्दुघाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसबर्दुघा (प्रातिपदिक; समास)
धेनुम्milch-cow
धेनुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अजध्वम्drive/lead (you all)!
अजध्वम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootअज् (धातु; ‘अजति’ = चलति/प्रेरयति/आनयति)
उपnear, up to
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
नव्यसाwith something new; anew
नव्यसा:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक)
वचःspeech, utterance, hymn
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
सृजध्वम्release/let loose (you all)!
सृजध्वम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
अनपस्फुराम्not slipping away; not recoiling; steady
अनपस्फुराम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअन-अप-स्फुर (प्रातिपदिक; ‘अपस्फुर’ = विचल/पलायमान; नञ्-समास)