HomeRig VedaMandala 6Sukta 47Mantra 21
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 21

Sukta 6.47

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Indra (victory over Dāsa powers; Śambara myth-cycle)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

दिवेदिवे सदृशीरन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनो जाः । अहन्दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥

दि॒वेदि॑वे स॒दृशी॑र॒न्यमर्धं॑ कृ॒ष्णा अ॑सेध॒दप॒ सद्म॑नो॒ जाः । अह॑न्दा॒सा वृ॑ष॒भो व॑स्न॒यन्तो॒दव्र॑जे व॒र्चिनं॒ शम्ब॑रं च ॥

divédivé sa-dṛ́śīr anyám árdhaṃ kṛ́ṣṇā asedhad ápa sádmano jā́ḥ | áhann dāsā́ vṛṣabhó vasnayántodávr̥je varcínam śámbaraṃ ca ||

Day by day the blackness that had seized the other half was thrust away from the home of birth. The Bull-power struck down the Dāsas; seeking the plenitudes, he cast out Varchin and also Śambara from their enclosed hold.

दि॒वेऽदि॑वे । स॒ऽदृशीः॑ । अ॒न्यम् । अर्ध॑म् । कृ॒ष्णाः । अ॒से॒ध॒त् । अप॑ । सद्म॑नः । जाः । अह॑न् । दा॒सा । वृ॒ष॒भः । व॒स्न॒यन्ता॑ । उ॒दऽव्र॑जे । व॒र्चिन॑म् । शम्ब॑रम् । च॒ ॥दिवेदिवे । सदृशीः । अन्यम् । अर्धम् । कृष्णाः । असेधत् । अप । सद्मनः । जाः । अहन् । दासा । वृषभः । वस्नयन्ता । उदव्रजे । वर्चिनम् । शम्बरम् । च ॥dive--dive | sa-dṛśīḥ | anyam | ardham | kṛṣṇāḥ | asedhat | apa | sadmanaḥ | jāḥ | ahan | dāsā | vṛṣabhaḥ | vasnayantā | uda-vraje | varcinam | śambaram | ca

दिवेfor the day; on the day
दिवे:
अधिकरण (काल/अवधि) / सम्प्रदान (उद्देश्य) (अर्थानुसार)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘day, heaven’)
दिवेday by day
दिवे:
अधिकरण (काल) (दिवे-दिवे = ‘day by day’)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
सदृशीःlike; similar (fem. pl.)
सदृशीः:
कर्तृ/विशेषण (कृष्णाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
अन्यम्other; another
अन्यम्:
कर्म (अर्धम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अर्धम्half
अर्धम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्ध (प्रातिपदिक)
कृष्णाःthe dark (nights)
कृष्णाः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
असेधत्kept away; repelled
असेधत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सिध्/√सेध् (सेधति ‘to ward off, repel, keep away’)
अपaway; off
अप:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण) / अपादानार्थ-प्रवृत्ति
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
सद्मनःfrom the dwelling; from the abode
सद्मनः:
सम्बन्ध (जाः इत्यस्य) / अपादान-सम्बन्ध (अप ... सद्मनः)
TypeNoun
Rootसद्मन् (प्रातिपदिक ‘seat, abode, dwelling’)
जाःthe born ones; offspring; creatures
जाः:
कर्तृ (असेधत् इत्यस्य) / अथवा कर्म (अप ... जाः) (पदविभागानुसार)
TypeNoun/Adjective
Rootजा (प्रातिपदिक; ‘born, offspring’; from √जन्)
अहन्slew
अहन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√हन् (to strike, slay)
दासाःDāsas; enemies/hostile tribes
दासाः:
कर्म
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
वृषभःthe bull (mighty one)
वृषभः:
कर्तृ (अहन् इत्यस्य; विशेषणरूपेण)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक ‘bull’)
वस्नयन्तःseeking gain/booty; bargaining for spoil
वस्नयन्तः:
कर्तृ (वृषभः/इन्द्रः सह) / विशेषण
TypeParticiple
Rootवस्नयन्त् (कृदन्त; from √वस्/वस्न ‘price, booty’; denominative/causative sense ‘to bargain/seek gain, to traffic for booty’)
उदव्रजेin the upper enclosure; in the (raised) pen/fort
उदव्रजे:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun (with preverb) / Adverbial locative
Rootउद्- + व्रज (प्रातिपदिक ‘enclosure, pen; settlement’)
वर्चिनम्radiant; shining
वर्चिनम्:
कर्म (शम्बरम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवर्चिन् (प्रातिपदिक ‘shining, radiant’)
शम्बरम्Śambara
शम्बरम्:
कर्म
TypeNoun (Proper)
Rootशम्बर (प्रातिपदिक; proper name of an Asura/fortress-lord)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)