HomeRig VedaMandala 6Sukta 44Mantra 24
Previous Mantra

Mantra 24

Sukta 6.44

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Soma (with Indraic śacī resonance)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥

अ॒यं द्यावा॑पृथि॒वी वि ष्क॑भायद॒यं रथ॑मयुनक्स॒प्तर॑श्मिम् । अ॒यं गोषु॒ शच्या॑ प॒क्वम॒न्तः सोमो॑ दाधार॒ दश॑यन्त्र॒मुत्स॑म् ॥

ayáṃ dyāvāpṛthivī́ ví skabhāyad ayáṃ rátham ayunak sápta-raśmim | ayáṃ góṣu śácyā pakvám antáḥ sómo dādhāra dáśa-yantram útsam ||

This power propped apart Heaven-and-Earth; this yoked the chariot with seven reins. This, by the master-skill, ripened within the Cows; Soma held the spring with tenfold instruments.

अ॒यम् । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । वि । स्क॒भा॒य॒त् । अ॒यम् । रथ॑म् । अ॒यु॒न॒क् । स॒प्तऽर॑श्मिम् । अ॒यम् । गोषु॑ । शच्या॑ । प॒क्वम् । अ॒न्तरिति॑ । सोमः॑ । दा॒धा॒र॒ । दश॑ऽयन्त्रम् । उत्स॑म् ॥अयम् । द्यावापृथिवी इति । वि । स्कभायत् । अयम् । रथम् । अयुनक् । सप्तरश्मिम् । अयम् । गोषु । शच्या । पक्वम् । अन्तरिति । सोमः । दाधार । दशयन्त्रम् । उत्सम् ॥ayam | dyāvāpṛthivī iti | vi | skabhāyat | ayam | ratham | ayunak | sapta-raśmim | ayam | goṣu | śacyā | pakvam | antariti | somaḥ | dādhāra | daśa-yantram | utsam

अयम्this (he/this one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
Karma
TypeNoun (dual compound)
Rootद्यौ- + पृथिवी- (द्वन्द्व-समास)
विapart, asunder; widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
ष्कभायत्propped up, supported
ष्कभायत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्कभ् (स्तम्भे/आधारे) + वि
अयम्this (he)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम्
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ-
अयुनक्yoked, harnessed
अयुनक्:
Kriyā
TypeVerb
Rootयुज् (योजने)
सप्तseven
सप्त:
Viśeṣaṇa
TypeNumeral
Rootसप्तन्- (संख्या)
रश्मिम्rein, ray; (here) rein/trace
रश्मिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि-
अयम्this (he)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम्
गोषुamong the cows; in the cattle
गोषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगो-
शच्याby (his) might/skill
शच्या:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental of quality/power)
Rootशची-
पक्वम्ripe, matured
पक्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपक्व- (√पच् ‘to cook, ripen’)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर्/अन्तः (अव्यय/उपपद)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम-
दाधारhas held, has supported
दाधार:
Kriyā
TypeVerb
Rootधृ (धारणे)
दशयन्त्रम्tenfold device/contrivance
दशयन्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootदश- + यन्त्र- (तत्पुरुष/कर्मधारय)
उत्सम्spring, fountain (source)
उत्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्स-