Mantra 3
Sukta 6.43
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition.
Devata: Indra.
Chandas: Gāyatrī (likely; refrain pattern).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य गा अन्तरश्मनो मदे दृळ्हा अवासृजः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्य॒ गा अ॒न्तरश्म॑नो॒ मदे॑ दृ॒ळ्हा अ॒वासृ॑जः । अ॒यं स सोम॑ इन्द्र ते सु॒तः पिब॑ ॥
Transliteration
yásya gā́ ántar áśmano máde dṛḷhā́ avā́sṛjaḥ | ayáṃ sá sóma indra te sutáḥ píba ||
Translation
You who, in the ecstasy, released the strong-held Rays (cows) from within the stone—this is that Soma for you, O Indra, pressed out: drink.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । गाः । अ॒न्तः । अश्म॑नः । मदे॑ । दृ॒ळ्हाः । अ॒व॒ऽअसृ॑जः । अ॒यम् । सः । सोमः॑ । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । सु॒तः । पिब॑ ॥यस्य । गाः । अन्तः । अश्मनः । मदे । दृळ्हाः । अवअसृजः । अयम् । सः । सोमः । इन्द्र । ते । सुतः । पिब ॥yasya | gāḥ | antaḥ | aśmanaḥ | made | dṛḷhāḥ | ava-asṛjaḥ | ayam | saḥ | somaḥ | indra | te | sutaḥ | piba
Word by Word
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
गाःcows
गाः:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकारण (स्थान/अन्तर्भाव)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्ग-भाव)
अश्मनःof the stone/rock
अश्मनः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
मदेin exhilaration, in intoxication
मदे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
दृळ्हाःfirm, fast-held
दृळ्हाः:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootदृळ्ह (विशेषण-प्रातिपदिक; दृढ-रूप)
अवासृजःyou released/let go
अवासृजः:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + अव (उपसर्ग)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ/विषय (deictic subject)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःthat, he
सः:
कर्तृ/विषय (correlative)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमःSoma (the pressed sacred drink)
सोमः:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तेfor you, your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for you / of you)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुतःpressed
सुतः:
कर्तृ/विषय (as predicate adjective)
TypeParticiple
Rootसु (धातु ‘to press’) → सुत (कृदन्त, past passive participle)
पिबdrink
पिब:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु ‘to drink’)