Mantra 2
Sukta 6.43
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition.
Devata: Indra.
Chandas: Gāyatrī (likely; refrain pattern).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य तीव्रसुतं मदं मध्यमन्तं च रक्षसे । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्य॑ तीव्र॒सुतं॒ मदं॒ मध्य॒मन्तं॑ च॒ रक्ष॑से । अ॒यं स सोम॑ इन्द्र ते सु॒तः पिब॑ ॥
Transliteration
yásya tīvrá-sutaṃ mádaṃ mádhyam ántaṃ ca rákṣase | ayáṃ sá sóma indra te sutáḥ píba ||
Translation
You who guard the ecstasy pressed in its sharp intensity—its middle and its end as well—this is that Soma for you, O Indra, pressed out: drink.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । ती॒व्र॒ऽसुत॑म् । मद॑म् । मध्य॑म् । अन्त॑म् । च॒ । रक्ष॑से । अ॒यम् । सः । सोमः॑ । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । सु॒तः । पिब॑ ॥यस्य । तीव्रसुतम् । मदम् । मध्यम् । अन्तम् । च । रक्षसे । अयम् । सः । सोमः । इन्द्र । ते । सुतः । पिब ॥yasya | tīvra-sutam | madam | madhyam antam | ca | rakṣase | ayam | saḥ | somaḥ | indra | te | sutaḥ | piba
Word by Word
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
तीव्रसुतम्strongly-pressed (Soma-)
तीव्रसुतम्:
कर्म (मदम्-विशेषणत्वेन)
TypeAdjective (compound)
Rootतीव्र (विशेषण-प्रातिपदिक) + सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सु ‘to press/express (Soma)’)
मदम्intoxication; exhilaration
मदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
मध्यमन्तम्having a middle end; of middle duration
मध्यमन्तम्:
कर्म (मदम्-विशेषणत्वेन)
TypeAdjective (compound)
Rootमध्यम (विशेषण-प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
रक्षसेyou protect
रक्षसे:
कर्तृ (क्रियापद)
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने)
अयम्this (here)
अयम्:
कर्तृ/विषय (निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्
सthat; he
स:
कर्तृ/विषय (अनुवादक-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तेfor you; your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (context: ‘for you/your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
सुतःpressed; expressed
सुतः:
कर्तृ/विषय (सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive) used as adjective/noun
Rootसुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सु ‘to press/express’)
पिबdrink
पिब:
प्रवर्तक-क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Root√पा (पाने)