Mantra 1
Sukta 6.43
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition.
Devata: Indra.
Chandas: Gāyatrī (likely; refrain-like structure; verify by syllable count in critical edition).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य त्यच्छम्बरं मदे दिवोदासाय रन्धयः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्य॒ त्यच्छम्ब॑रं॒ मदे॒ दिवो॑दासाय र॒न्धय॑: । अ॒यं स सोम॑ इन्द्र ते सु॒तः पिब॑ ॥
Transliteration
yásya tyác chámbaraṃ máde divodā́sāya randháyaḥ | ayáṃ sá sóma indra te sutáḥ píba ||
Translation
You who, in the ecstasy, subdued that Śambara for Divodāsa—this is that Soma for you, O Indra, pressed out: drink.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । त्यत् । शम्ब॑रम् । मदे॑ । दिवः॑ऽदासाय । र॒न्धयः॑ । अ॒यम् । सः । सोमः॑ । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । सु॒तः । पिब॑ ॥यस्य । त्यत् । शम्बरम् । मदे । दिवःदासाय । रन्धयः । अयम् । सः । सोमः । इन्द्र । ते । सुतः । पिब ॥yasya | tyat | śambaram | made | divaḥ-dāsāya | randhayaḥ | ayam | saḥ | somaḥ | indra | te | sutaḥ | piba
Word by Word
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation) — ‘whose’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्यत्that (yonder)
त्यत्:
कर्म (object) — of ‘रन्धयः’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; त्यद्-आदेश)
शम्बरम्Śambara (a demon/foe)
शम्बरम्:
कर्म (object) — the foe subdued
TypeNoun (proper name)
Rootशम्बर (प्रातिपदिक; दैत्य/असुर-नाम)
मदेin exhilaration (in the soma-rapture)
मदे:
अधिकरण (locus/state) — ‘in exhilaration/intoxication’
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
दिवोदासायfor Divodāsa
दिवोदासाय:
सम्प्रदान (recipient/beneficiary) — for Divodāsa
TypeNoun (proper name)
Rootदिवोदास (प्रातिपदिक; राजन्-नाम)
रन्धयःyou subdued / made (him) yield
रन्धयः:
क्रिया (verbal action) — ‘you subdued/made yield’
TypeVerb
Rootरन्ध् (धातु) ‘वशे करणे/पराजये’
अयम्this
अयम्:
कर्तृ/विषय (subject) — ‘this (Soma)’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःthat
सः:
कर्तृ/विषय (apposition) — ‘that (very one)’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ/विषय (subject) — Soma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (address)
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक; देव-नाम)
तेfor you / your
ते:
सम्बन्ध — ‘for you/your’ (with ‘सुतः’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुतःpressed (expressed)
सुतः:
कर्तृ/विषय-विशेषण — ‘pressed’ (of Soma)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootसु (धातु) ‘अभिषवे’ → क्त (PPP) ‘सुत’
पिबdrink
पिब:
क्रिया (injunction) — addressed to Indra
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘पाने’