HomeRig VedaMandala 6Sukta 30Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 6.30

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

त्वमपो वि दुरो विषूचीरिन्द्र दृळ्हमरुजः पर्वतस्य । राजाभवो जगतश्चर्षणीनां साकं सूर्यं जनयन्द्यामुषासम् ॥

त्वम॒पो वि दुरो॒ विषू॑ची॒रिन्द्र॑ दृ॒ळ्हम॑रुज॒: पर्व॑तस्य । राजा॑भवो॒ जग॑तश्चर्षणी॒नां सा॒कं सूर्यं॑ ज॒नय॒न्द्यामु॒षास॑म् ॥

tvám ápo ví dúro viṣū́cīr índra dṛḷhám arujaḥ párvatasya | rājā́bhavo jágataś carṣaṇīnā́ṁ sā́kaṁ sū́ryaṁ janáyan dyā́m uṣásam ||

You opened wide the doors of the waters that were shut and scattered apart, O Indra; you broke the firm mountain. You became king of the moving world and of the peoples; together you brought to birth the Sun, the Heaven, and the Dawn.

त्वम् । अ॒पः । वि । दुरः॑ । विषू॑चीः । इन्द्र॑ । दृ॒ळ्हम् । अ॒रु॒जः॒ । पर्व॑तस्य । राजा॑ । अ॒भ॒वः॒ । जग॑तः । च॒र्ष॒णी॒नाम् । सा॒कम् । सूर्य॑म् । ज॒नय॑न् । द्याम् । उ॒षस॑म् ॥त्वम् । अपः । वि । दुरः । विषूचीः । इन्द्र । दृळ्हम् । अरुजः । पर्वतस्य । राजा । अभवः । जगतः । चर्षणीनाम् । साकम् । सूर्यम् । जनयन् । द्याम् । उषसम् ॥tvam | apaḥ | vi | duraḥ | viṣūcīḥ | indra | dṛḷham | arujaḥ | parvatasya | rājā | abhavaḥ | jagataḥ | carṣaṇīnām | sākam | sūryam | janayan | dyām | uṣasam

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दुरःdoors, gates
दुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootदुर्/द्वार् (प्रातिपदिक; नपुंसक)
विषूचीःspreading apart, diverging
विषूचीः:
कर्म
TypeAdjective
Rootविषूची (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दृळ्हम्firm, hard (fast)
दृळ्हम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदृळ्ह (प्रातिपदिक; < √दृंह्/दृढ् ‘to make firm’)
अरुजःthou didst break
अरुजः:
क्रिया
TypeVerb
Root√रुज् (भ्वादि) ‘to break’
पर्वतस्यof the mountain
पर्वतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
राजाking
राजा:
कर्तृ/विशेष्य (प्रेडिकेट)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
अभवःthou becamest
अभवः:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भ्वादि) ‘to be, become’
जगतःof the world
जगतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
चर्षणीनाम्of the peoples, of the races
चर्षणीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootचर्षणी (प्रातिपदिक)
साकम्together (with)
साकम्:
सह (सहकारक-अर्थ)
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
जनयन्begetting, generating
जनयन्:
कर्तृ (सहायक-क्रिया)
TypeVerb (participle)
Root√जन् (जनयति; णिजन्त) ‘to beget, produce’
द्याम्heaven, the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
उषासम्Dawn
उषासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)