HomeRig VedaMandala 6Sukta 28Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 6.28

Rishi: Bharadvāja (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इन्द्रो यज्वने पृणते च शिक्षत्युपेद्ददाति न स्वं मुषायति । भूयोभूयो रयिमिदस्य वर्धयन्नभिन्ने खिल्ये नि दधाति देवयुम् ॥

इन्द्रो॒ यज्व॑ने पृण॒ते च॑ शिक्ष॒त्युपेद्द॑दाति॒ न स्वं मु॑षायति । भूयो॑भूयो र॒यिमिद॑स्य व॒र्धय॒न्नभि॑न्ने खि॒ल्ये नि द॑धाति देव॒युम् ॥

índro yájvane pṛṇaté ca śíkṣaty upéd dadāti ná sváṃ muṣāyati | bhū́yo-bhūyo rayím íd asya várdhayann abhínne khilyé ní dadhāti devayúm ||

Indra trains the sacrificer who gives and fills; he comes near and grants—he does not steal what is one’s own. Again and again he increases this one’s rayi, and in the unbroken open field he establishes the god-seeking soul.

इन्द्रः॑ । यज्व॑ने । पृ॒ण॒ते । च॒ । शि॒क्ष॒ति॒ । उप॑ । इत् । द॒दा॒ति॒ । न । स्वम् । मु॒षा॒य॒ति॒ । भूयः॑ऽभूयः । र॒यिम् । इत् । अ॒स्य॒ । व॒र्धय॑न् । अभि॑न्ने । खि॒ल्ये । नि । द॒धा॒ति॒ । दे॒व॒ऽयुम् ॥इन्द्रः । यज्वने । पृणते । च । शिक्षति । उप । इत् । ददाति । न । स्वम् । मुषायति । भूयःभूयः । रयिम् । इत् । अस्य । वर्धयन् । अभिन्ने । खिल्ये । नि । दधाति । देवयुम् ॥indraḥ | yajvane | pṛṇate | ca | śikṣati | upa | it | dadāti | na | svam | muṣāyati | bhūyaḥ-bhūyaḥ | rayim | it | asya | vardhayan | abhinne | khilye | ni | dadhāti | deva-yum

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यज्वनेto the sacrificer
यज्वने:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयज्वन् (प्रातिपदिक; यज्-धातु से ‘यजमान/यज्ञकर्ता’)
पृणते(who) gives / fills (liberally)
पृणते:
कर्तृ (उपवाक्य में)
TypeVerb
Rootपॄ/पृ (धातु; ‘भरना, तृप्त करना, देना’)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
शिक्षतिhelps / instructs
शिक्षति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootशिक्ष् (धातु; ‘सिखाना/प्रेरित करना/सहायता करना’)
उपnear; towards
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
इत्indeed
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; ‘ही/एव’ बलार्थक)
ददातिgives
ददाति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootदा (धातु; ‘देना’)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
स्वम्his own (property)
स्वम्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुषायतिsteals
मुषायति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootमुष् (धातु; ‘चुराना/हरना’)
भूयः-भूयःagain and again; more and more
भूयः-भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (तुलनात्मक/अव्ययीभाव-प्रयोग; ‘बार-बार, अधिकाधिक’)
रयिम्wealth
रयिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
इद्indeed
इद्:
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात; ‘एव/ही’)
अस्यof him
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्धयन्increasing
वर्धयन्:
कर्तृ (इन्द्रः का विशेषण)
TypeVerb (Participle)
Rootवृध् (धातु; ‘बढ़ना/बढ़ाना’) + णिच्
अभिन्नॆin the unbroken (place)
अभिन्नॆ:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootअ-भिन्न (भिद्-धातु से; ‘अटूटा/अभेद्य’)
खिल्येin the fallow/open field
खिल्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootखिल्य (प्रातिपदिक; ‘खिल/परती भूमि, खुला मैदान’)
निdown; firmly
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
दधातिplaces; sets
दधाति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धातु; ‘रखना/स्थापित करना’)
देवयुम्the god-seeking (man); the pious worshipper
देवयुम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootदेवयु (प्रातिपदिक; ‘देवों की ओर जाने वाला/देव-भक्त/देव-इच्छुक’)