HomeRig VedaMandala 6Sukta 27Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 6.27

Rishi: Bharadvāja (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

वधीदिन्द्रो वरशिखस्य शेषोऽभ्यावर्तिने चायमानाय शिक्षन् । वृचीवतो यद्धरियूपीयायां हन्पूर्वे अर्धे भियसापरो दर्त् ॥

वधी॒दिन्द्रो॑ व॒रशि॑खस्य॒ शेषो॑ऽभ्याव॒र्तिने॑ चायमा॒नाय॒ शिक्ष॑न् । वृ॒चीव॑तो॒ यद्ध॑रियू॒पीया॑यां॒ हन्पूर्वे॒ अर्धे॑ भि॒यसाप॑रो॒ दर्त् ॥

vadhīd índro varaśikhasya śéṣo 'bhyāvartíne cāyamānā́ya śíkṣan | vṛcī́vato yád dhariyūpī́yāyāṃ hán pū́rve árdhe bhiyásā́paro dart ||

Indra slew Śeṣa of Varaśikha, teaching the one who turns back upon him and the one who advances. When he struck the Vṛcīvant at Hariyūpīyā, in the first part the foe broke in fear and fled away thereafter.

वधी॑त् । इन्द्रः॑ । व॒रऽशि॑खस्य । शेषः॑ । अ॒भि॒ऽआ॒व॒र्तिने॑ । चा॒य॒मा॒नाय॑ । शिक्ष॑न् । वृ॒चीव॑तः । यत् । ह॒रि॒यू॒पीया॑याम् । हन् । पूर्वे॑ । अर्धे॑ । भि॒यसा॑ । अप॑रः । दर्त् ॥वधीत् । इन्द्रः । वरशिखस्य । शेषः । अभिआवर्तिने । चायमानाय । शिक्षन् । वृचीवतः । यत् । हरियूपीयायाम् । हन् । पूर्वे । अर्धे । भियसा । अपरः । दर्त् ॥vadhīt | indraḥ | vara-śikhasya | śeṣaḥ | abhi-āvartine | cāyamānāya | śikṣan | vṛcīvataḥ | yat | hariyūpīyāyām | han | pūrve | ardhe | bhiyasā | aparaḥ | darta

वधीःyou slew
वधीः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवध्
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र
वरशिखस्यof Varśikha (the one with ‘excellent crest/tuft’)
वरशिखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (compound)
Rootवर-शिख
शेषःthe remnant/remaining one (i.e., the survivor)
शेषः:
कर्तृ (apposition to इन्द्रः)
TypeNoun
Rootशेष
अभ्यावर्तिनेto the one who turns back/returns (attacks again)
अभ्यावर्तिने:
सम्प्रदान
TypeAdjective (to a person)
Rootअभि-आ-वर्तिन्
and
:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Root
आयमानायto the advancing/coming one
आयमानाय:
सम्प्रदान
TypeParticiple/Adjective
Rootआ-यम् (यमुँ) → आयमान
शिक्षन्instructing/disciplining
शिक्षन्:
कर्तृ (with participial action)
TypeVerb (participle used predicatively)
Rootशिक्ष्
वृचीवतःof Vṛcīvat (a foe/tribal name)
वृचीवतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootवृचीवत्
यत्when/that
यत्:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable (relative) / pronoun
Rootयद्
हरियूपीया॑याम्at/ in Hariyūpīyā (place/river/region)
हरियूपीया॑याम्:
अधिकरण
TypeNoun (place-name/locative)
Rootहरि-यूपीया
हन्smite!/slay!
हन्:
(क्रिया)
TypeVerb (injunctive/imperative-like)
Rootहन्
पूर्वेformerly/at first
पूर्वे:
अधिकरण (adverbial)
TypeAdjective
Rootपूर्व
अर्धेin the half/part
अर्धे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअर्ध
भियसाwith fear / by fear
भियसा:
करण
TypeNoun
Rootभियस्
अपरःthe other (one) / the later one
अपरः:
कर्तृ
TypeAdjective (substantivized)
Rootअपर
दर्त्split/broke (through)
दर्त्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootदृ (दारयति/दर्) or दॄ (to split) → दर्त् (Vedic aorist/impf. form)