HomeRig VedaMandala 6Sukta 22Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.22

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिन्द्रं तं गीर्भिरभ्यर्च आभिः । यः पत्यते वृषभो वृष्ण्यावान्त्सत्यः सत्वा पुरुमायः सहस्वान् ॥

य एक॒ इद्धव्य॑श्चर्षणी॒नामिन्द्रं॒ तं गी॒र्भिर॒भ्य॑र्च आ॒भिः । यः पत्य॑ते वृष॒भो वृष्ण्या॑वान्त्स॒त्यः सत्वा॑ पुरुमा॒यः सह॑स्वान् ॥

yá eká íd dhávyas carṣaṇīnā́m índraṃ táṃ gī́rbhir abhy àrca ābhíḥ | yáḥ pátyate vṛṣabhó vṛṣṇyā̀vān satyáḥ sátvā puru-māyáḥ sáhasvān ||

He alone is truly the one to be called by all the peoples: Indra—him I hymn with these words. He rules as the Bull, full of virile force; true in essence, a real power of being, of many workings, and mighty in energy.

यः । एकः॑ । इत् । हव्यः॑ । च॒र्ष॒णी॒नाम् । इन्द्र॑म् । तम् । गीः॒ऽभिः । अ॒भि । अ॒र्चे॒ । आ॒भिः । यः । पत्य॑ते । वृ॒ष॒भः । वृष्ण्य॑ऽवान् । स॒त्यः । सत्वा॑ । पु॒रु॒ऽमा॒यः । सह॑स्वान् ॥यः । एकः । इत् । हव्यः । चर्षणीनाम् । इन्द्रम् । तम् । गीःभिः । अभि । अर्चे । आभिः । यः । पत्यते । वृषभः । वृष्ण्यवान् । सत्यः । सत्वा । पुरुमायः । सहस्वान् ॥yaḥ | ekaḥ | it | havyaḥ | carṣaṇīnām | indram | tam | gīḥ-bhiḥ | abhi | arce | ābhiḥ | yaḥ | patyate | vṛṣabhaḥ | vṛṣṇya-vān | satyaḥ | satvā | puru-māyaḥ | sahasvān

यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (इन्द्रस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एकःalone, single
एकः:
विशेषणम् (यः/इन्द्रः) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
निपात (बल/निश्चयार्थ)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
हव्यःworthy of oblation, to be invoked with offerings
हव्यः:
विशेषणम् (यः/इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootहव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’ से)
चर्षणीनाम्of the peoples, of men
चर्षणीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी): ‘of the peoples/men’
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (अभ्यर्च-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म (इन्द्रम् इति पुनरुक्त-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गीर्भिःwith hymns, with songs
गीर्भिः:
करण (स्तुतिभिः)
TypeNoun
Rootगीर्/गिर् (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
क्रियाविशेषण (अर्चने ‘towards/unto’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अर्चpraise!, worship!
अर्च:
क्रिया
TypeVerb
Root√अर्च् (स्तुतौ/पूजायाम्)
आभिःwith these
आभिः:
करण (एताभिः—गीर्भिः इत्यस्य सह-निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (इन्द्रस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पत्यतेrushes, swoops, charges
पत्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पत् (गत्यर्थ; ‘to fly/charge, rush’)
वृषभःthe bull (mighty one)
वृषभः:
कर्ता (पत्यते-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
वृष्ण्यावान्possessing manly power
वृष्ण्यावान्:
विशेषणम् (वृषभः/इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootवृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘manly strength, virility’) + वत्
सत्यःtrue, faithful
सत्यः:
विशेषणम् (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
सत्वाthe strong one, the valiant
सत्वा:
विशेषण/उपाधि (इन्द्रः)
TypeNoun/Adjective
Rootसत्वन्/सत्व (प्रातिपदिक; ‘strong being, valiant’)
पुरुमायःof many powers/arts, manifold in might
पुरुमायः:
विशेषणम् (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootपुरु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक ‘many’) + माया (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहिः
सहस्वान्mighty, powerful
सहस्वान्:
विशेषणम् (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootसहस् (प्रातिपदिक ‘might, strength’) + वत्