HomeRig VedaMandala 6Sukta 19Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.19

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

महाँ इन्द्रो नृवदा चर्षणिप्रा उत द्विबर्हा अमिनः सहोभिः । अस्मद्र्यग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् ॥

म॒हाँ इन्द्रो॑ नृ॒वदा च॑र्षणि॒प्रा उ॒त द्वि॒बर्हा॑ अमि॒नः सहो॑भिः । अ॒स्म॒द्र्य॑ग्वावृधे वी॒र्या॑यो॒रुः पृ॒थुः सुकृ॑तः क॒र्तृभि॑र्भूत् ॥

mahā́n índro nṛvadā́ carṣaṇiprā́ utá dvibárhā amínaḥ sáhobhiḥ | asmadryák vāvṛdhe vīryā̀yor úruḥ pṛthúḥ sukṛ́taḥ kartṛ́bhir bhūt ||

Great is Indra with the man-affirming word, the fulfiller of the peoples; and twofold is he, un-diminished by his powers. Turning toward us he has increased for hero-force: wide and broad he becomes, well-made by the makers (the doers of the work).

म॒हान् । इन्द्रः॑ । नृ॒ऽवत् । आ । च॒र्ष॒णि॒ऽप्राः । उ॒त । द्वि॒ऽबर्हाः॑ । अ॒मि॒नः । सहः॑ऽभिः । अ॒स्म॒द्र्य॑क् । व॒वृ॒धे॒ । वी॒र्या॑य । उ॒रुः । पृ॒थुः । सुऽकृ॑तः । क॒र्तृऽभिः॑ । भू॒त् ॥महान् । इन्द्रः । नृवत् । आ । चर्षणिप्राः । उत । द्विबर्हाः । अमिनः । सहःभिः । अस्मद्र्यक् । ववृधे । वीर्याय । उरुः । पृथुः । सुकृतः । कर्तृभिः । भूत् ॥mahān | indraḥ | nṛ-vat | ā | carṣaṇi-prāḥ | uta | dvi-barhāḥ | aminaḥ | sahaḥ-bhiḥ | asmadryak | vavṛdhe | vīryāya | uruḥ | pṛthuḥ | su-kṛtaḥ | kartṛ-bhiḥ | bhūt

म॒हाँgreat
म॒हाँ:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नृ॒वदाhaving/bringing men (i.e., rich in heroes/men)
नृ॒वदा:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनृ-वत् (प्रातिपदिक; ‘नृ’ + वत्)
चर्षणिप्राःfurthering/leading the peoples
चर्षणिप्राः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचर्षणि-प्रा (प्रातिपदिक; ‘चर्षणि’ = जनाः/मनुष्याः + ‘प्रा’ = पूरयितृ/प्रेरयितृ)
उतand also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
द्विबर्हाःof double height/might
द्विबर्हाः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootद्वि-बर्हस् (प्रातिपदिक; ‘द्वि’ + ‘बर्हस्’ = उन्नतिः/बलम्/विस्तारः)
अमिनःunharming; uninjured; unbroken
अमिनः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Root√मि (मिनाति) + अ- (निषेध) → अमिन (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा वैदिक-विशेषणरूपम्
सहोभिःwith powers/strengths
सहोभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
अस्मद्र्यक्towards us
अस्मद्र्यक्:
Adhikaraṇa (दिशा/प्रवृत्तिनिर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootअस्मद् + र्यक् (अव्यय/विशेषण; ‘towards us’)
वावृधेhas grown; has become strong
वावृधे:
— (क्रिया; कर्ता = इन्द्रः)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते)
वीर्यायfor heroism/might
वीर्याय:
Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजन) अथवा प्रयोजन-द्योतक
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
उरुःwide; vast
उरुः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
पृथुःbroad
पृथुः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
सुकृतःwell-doing; of good deeds
सुकृतः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-कृत (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘कृत’)
कर्तृभिःby/with doers; by agents
कर्तृभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक; √कृ + तृच्)
भूत्became; was
भूत्:
— (क्रिया; कर्ता = इन्द्रः)
TypeVerb
Root√भू (भवति)