Mantra 1
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical; verify exact syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषां हितः । देवेभिर्मानुषे जने ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वम॑ग्ने य॒ज्ञानां॒ होता॒ विश्वे॑षां हि॒तः । दे॒वेभि॒र्मानु॑षे॒ जने॑ ॥
Transliteration
tvám agne yajñā́nāṃ hotā́ víśveṣāṃ hitáḥ | devébhiḥ mā́nuṣe jáne ||
Translation
Thou, O Agni, art the invoking priest of all sacrifices, set for the good; with the gods thou takest thy station in the human being.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । अ॒ग्ने॒ । य॒ज्ञाना॑म् । होता॑ । विश्वे॑षाम् । हि॒तः । दे॒वेभिः॑ । मानु॑षे । जने॑ ॥त्वम् । अग्ने । यज्ञानाम् । होता । विश्वेषाम् । हितः । देवेभिः । मानुषे । जने ॥tvam | agne | yajñānām | hotā | viśveṣām | hitaḥ | devebhiḥ | mānuṣe | jane
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यज्ञानाम्of the sacrifices
यज्ञानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ (invoking priest)
होता:
कर्तृ (विधेय/प्रेडिकेट-नॉमिनेटिव)
TypeNoun (agent)
Root√हु (जुहोति) → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विश्वेषाम्of all
विश्वेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (substantive)
Rootविश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)
हिindeed / for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
हितःset/placed; appointed
हितः:
विधेय-विशेषण (त्वम्/अग्ने इत्यस्य)
TypeAdjective (past passive participle)
Root√धा (धत्ते) → हित (कृदन्त-प्रातिपदिक; PPP)
देवेभिःwith/by the gods
देवेभिः:
करण (सह/साधन-भावः; ‘with/by the gods’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मानुषेamong/within the human
मानुषे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
जनेpeople; race
जने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)