HomeRig VedaMandala 6Sukta 15Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 6.15

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

विभूषन्नग्न उभयाँ अनु व्रता दूतो देवानां रजसी समीयसे । यत्ते धीतिं सुमतिमावृणीमहेऽध स्मा नस्त्रिवरूथः शिवो भव ॥

वि॒भूष॑न्नग्न उ॒भयाँ॒ अनु॑ व्र॒ता दू॒तो दे॒वानां॒ रज॑सी॒ समी॑यसे । यत्ते॑ धी॒तिं सु॑म॒तिमा॑वृणी॒महेऽध॑ स्मा नस्त्रि॒वरू॑थः शि॒वो भ॑व ॥

vibhū́ṣann agna ubhayā́ṃ ánu vratā́ dūtó devā́nāṃ rájasī sámīyase | yát te dhītíṃ sumatím āvṛṇīmahé 'dha smā nas trivarū́thaḥ śivó bhava ||

O Agni, moving in beauty, following both orders, the messenger of the gods, you traverse the two worlds. Since we choose for ourselves your inspired thought and right-mindedness, then become for us a threefold shelter, benign and gracious.

वि॒ऽभूष॑न् । अ॒ग्ने॒ । उ॒भया॒न् । अनु॑ । व्र॒ता । दू॒तः । दे॒वाना॑म् । रज॑सी॒ इति॑ । सम् । ई॒य॒से॒ । यत् । ते॒ । धी॒तिम् । सु॒ऽम॒तिम् । आ॒ऽवृ॒णी॒महे॑ । अध॑ । स्म॒ । नः॒ । त्रि॒ऽवरू॑थः । शि॒वः । भ॒व॒ ॥विभूषन् । अग्ने । उभयान् । अनु । व्रता । दूतः । देवानाम् । रजसी इति । सम् । ईयसे । यत् । ते । धीतिम् । सुमतिम् । आवृणीमहे । अध । स्म । नः । त्रिवरूथः । शिवः । भव ॥vi-bhūṣan | agne | ubhayān | anu | vratā | dūtaḥ | devānām | rajasī iti | sam | īyase | yat | te | dhītim | su-matim | āvṛṇīmahe | adha | sma | naḥ | tri-varūthaḥ | śivaḥ | bhava

वि॒भूष॑न्adorning, shining forth
वि॒भूष॑न्:
सम्बोधन (अग्ने-विशेषण)
TypeParticiple/Adjective
Rootवि-भूष् (धातु) / विभूषण् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उभयाम्both (sides/regions)
उभयाम्:
कर्म (गत्यर्थे—‘both (regions)’ as goal/extent)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउभय (प्रातिपदिक)
अनुalong, according to
अनु:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
व्रताordinances, sacred laws
व्रता:
कर्म (अनु + √इ/√या—‘following the ordinances’)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी—‘of the gods’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
रजसीthe two realms (earth and heaven)
रजसी:
कर्म/अधिकरण (गमन-परिसरः)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
समीयसेthou goest/approachest
समीयसे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-√इ (इण् गतौ) / वेदिक: सम्-ईयते
यत्that which
यत्:
कर्म (वृणीमहे—‘that which’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
तेthy, of thee
ते:
सम्बन्ध (of thee)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
धीतिम्thought, inspiration
धीतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक; from √धी ‘to think’)
सुमतिम्good counsel, benevolent mind
सुमतिम्:
कर्म (apposition to धीतिम्)
TypeNoun
Rootसु-मति (प्रातिपदिक; मति from √मन्)
आवृणीमहेwe choose (for ourselves), we have chosen
आवृणीमहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√वृ (वृञ् वरणे ‘to choose’)
अधthen, now
अध:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय)
स्मindeed, just
स्म:
निपात (emphasis)
TypeParticle
Rootस्म (निपात)
नःfor us, to us
नः:
सम्प्रदान (for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
त्रिवरूथःhaving threefold protection
त्रिवरूथः:
कर्ता-विशेषण/सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootत्रि-वरूथ (प्रातिपदिक; वरूथ ‘protection, shelter’)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
कर्तृ-विशेषण (भव)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
भवbe (thou)
भव:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भू सत्तायाम्)