HomeRig VedaMandala 6Sukta 11Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.11

Rishi: Bharadvāja
Devata: Agni (with invited deities: Mitra-Varuṇa, Aśvins, Dyāvā-Pṛthivī)
Chandas: Triṣṭubh

यजस्व होतरिषितो यजीयानग्ने बाधो मरुतां न प्रयुक्ति । आ नो मित्रावरुणा नासत्या द्यावा होत्राय पृथिवी ववृत्याः ॥

यज॑स्व होतरिषि॒तो यजी॑या॒नग्ने॒ बाधो॑ म॒रुतां॒ न प्रयु॑क्ति । आ नो॑ मि॒त्रावरु॑णा॒ नास॑त्या॒ द्यावा॑ हो॒त्राय॑ पृथि॒वी व॑वृत्याः ॥

yájasva hotariṣitó yajī́yān agné bā́dho marútāṃ ná prá-yukti | ā́ no mitrā́varuṇā nā́satyā dyā́vā hotrā́ya pṛthivī́ vavṛtyāḥ ||

Perform the sacrifice, O Hotṛ, impelled within, most worshipful—O Agni, a driving force like the Maruts’ onset. Let Mitra-Varuṇa come to us, and the Nāsatyas; let Heaven and Earth turn themselves towards our priestly offering.

यज॑स्व । हो॒तः॒ । इ॒षि॒तः । यजी॑यान् । अग्ने॑ । बाधः॑ । म॒रुता॑म् । न । प्रऽयु॑क्ति । आ । नः॒ । मि॒त्रावरु॑णा । नास॑त्या । द्यावा॑ । हो॒त्राय॑ । पृ॒थि॒वी इति॑ । व॒वृ॒त्याः॒ ॥यजस्व । होतः । इषितः । यजीयान् । अग्ने । बाधः । मरुताम् । न । प्रयुक्ति । आ । नः । मित्रावरुणा । नासत्या । द्यावा । होत्राय । पृथिवी इति । ववृत्याः ॥yajasva | hotaḥ | iṣitaḥ | yajīyān | agne | bādhaḥ | marutām | na | pra-yukti | ā | naḥ | mitrāvaruṇā | nāsatyā | dyāvā | hotrāya | pṛthivī iti | vavṛtyāḥ

यजस्वworship! / perform sacrifice!
यजस्व:
(वाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (यजँ देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
होतॄषितःimpelled/appointed as Hotṛ (priest)
होतॄषितः:
Kartā (यजस्व इत्यस्य संबोधित/विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) + इष् (इषँ इच्छायाम्) → इषित (कृदन्त)
यजीयान्more worshipful / worthier of worship
यजीयान्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयज् (यजँ) → यज्य (कृदन्त-आधार) + ईयस् (तुलनात्मक-प्रत्यय) → यजीयान्
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
बाधःa repeller / one who drives away (obstacles/foes)
बाधः:
Kartā (अस्ति-लुप्त वाक्ये: ‘बाधः’ = बाधकः)
TypeNoun
Rootबाध् (बाधँ बाधने) → बाध (कृदन्त/नाम) / बाधस् (नपुंसक-प्रातिपदिक)
मरुताम्of the Maruts
मरुताम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the Maruts’)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
like / as
:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Root
प्रयुक्तिःimpulsion / onset / charge (setting in motion)
प्रयुक्तिः:
उपमान (यथा ‘प्रयुक्तिः’)
TypeNoun
Rootप्र-युज् (युजँ योगे) → प्रयुक्ति (स्त्री. भाववाचक)
hither / towards (us)
:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Root
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for us; our)
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
Kartā (आगमन-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक)
नासत्याthe Nāsatyas (the Aśvins)
नासत्या:
Kartā (आगमन-क्रियायाः; मित्रावरुणयोः सह समुच्चयः)
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ)
द्यावाHeaven (and) Sky—‘Dyāvā’ (the two: Heaven and Earth as a pair, first member)
द्यावा:
Kartā (ववृत्याः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्याव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
होत्रायfor the Hotṛ-service / for the priestly offering
होत्राय:
सम्प्रदान (for the Hotṛ-function / for the offering-priesthood)
TypeNoun
Rootहोत्रा/होत्र (प्रातिपदिक)
पृथिवीEarth
पृथिवी:
Kartā (ववृत्याः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
ववृत्याःthou hast turned/come forward/rolled (hither)
ववृत्याः:
(वाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (वृतँ वर्तने/आवरणे) → ववृत्य (कृदन्त/भूतकृदन्त-आधार) ; पदे: ववृत्याः