HomeRig VedaMandala 6Sukta 10Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 6.10

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Agni (Hotṛ), kindled by Manuṣa
Chandas: Triṣṭubh

तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते ॥

तमु॑ द्युमः पुर्वणीक होत॒रग्ने॑ अ॒ग्निभि॒र्मनु॑ष इधा॒नः । स्तोमं॒ यम॑स्मै म॒मते॑व शू॒षं घृ॒तं न शुचि॑ म॒तय॑: पवन्ते ॥

tám u dyu-máḥ puru-aṇīka hotar agné agníbhir mánuṣa idhānā́ḥ | stómaṃ yám asmai mamatéva śū́ṣaṃ ghṛtáṃ na śúci matáyaḥ pavante ||

That Agni, O Hotṛ, rich in light and of many faces, is kindled by men with their fires. To him the hymn flows—like a beloved one’s ardor—pure as clarified butter; our thoughts stream bright and cleansing.

तम् । ऊँ॒ इति॑ । द्यु॒ऽमः॒ । पु॒रु॒ऽअ॒णी॒क॒ । हो॒तः॒ । अग्ने॑ । अ॒ग्निऽभिः॑ । मनु॑षः । इ॒धा॒नः । स्तोम॑म् । यम् । अ॒स्मै॒ । म॒मता॑ऽइव । शू॒षम् । घृ॒तम् । न । शुचि॑ । म॒तयः॑ । प॒व॒न्ते॒ ॥तम् । ऊँ इति । द्युमः । पुरुअणीक । होतः । अग्ने । अग्निभिः । मनुषः । इधानः । स्तोमम् । यम् । अस्मै । ममताइव । शूषम् । घृतम् । न । शुचि । मतयः । पवन्ते ॥tam | oṃ iti | dyu-maḥ | puru-aṇīka | hotaḥ | agne | agni-bhiḥ | manuṣaḥ | idhānaḥ | stomam | yam | asmai | mamatāiva | śūṣam | ghṛtam | na | śuci | matayaḥ | pavante

तम्him; that one (Agni)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः) / कर्म-निर्देशः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed; and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
द्युमःwe, the radiant ones; (men) endowed with splendour
द्युमः:
कर्तृ (स्तुतिकर्तारः) / कर्तृ-समूहः
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootद्युमत् (प्रातिपदिक) ← द्युत्/द्युम्न ‘splendour’
पूर्वणीकO one of ancient/foremost aspect; of old countenance
पूर्वणीक:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootपूर्व-नीक (समास-प्रातिपदिक) [पूर्व ‘former’ + नीक ‘face/front, appearance’]
होत॒र्O Hotṛ; O priest (invoker)
होत॒र्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) ← √हु ‘to sacrifice, offer’
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अग्निभिःwith (the) fires; with flames
अग्निभिः:
करण (साधनम्) / सहकारि-करणम्
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मनुषेfor Manu; for mankind (the Manuvian)
मनुषे:
सम्प्रदान (हित/प्रयोजनम्)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक) ← मनु (नाम) + ष्य (तद्धित)
इधानःbeing kindled; kindling
इधानः:
कर्तृ (स्वकर्तृ-भावे) / विशेषणम्
TypeParticiple
Root√इध् (इन्धे) ‘to kindle’
स्तोमम्a hymn; praise
स्तोमम्:
कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य विषयः) / अर्प्य-वस्तु
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक) ← √स्तु ‘to praise’
यम्which
यम्:
कर्म (यम्… पवन्ते = which they purify/bring forth)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ममतेवas if with fondness; like (one’s) affection
ममतेव:
— (उपमान/उपमेय-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable phrase (noun + particle)
Rootममता-इव (ममता ‘affection, fondness’ + इव) [समास/सन्धि-रूप]
शूषम्vigour; ardour
शूषम्:
कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य सह-विषयः)
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक) ‘vigour, strength, ardour’
घृतम्ghee; clarified butter
घृतम्:
— (उपमानम्)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक) ← √घृ ‘to sprinkle/anoint’ (निष्पन्न-नाम)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात) अथवा न (निषेध) — अत्र उपमायाम्
शुचिम्pure; bright
शुचिम्:
— (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’
मतयःthoughts; inspirations
मतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक) ← √मन् ‘to think’
पवन्तेthey purify/stream forth
पवन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘to purify, to flow/stream’