HomeRig VedaMandala 5Sukta 87Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 5.87

Devata: Maruts (with striding/urukrama imagery possibly shading toward Vishnu-like function)
Chandas: Trishtubh (likely; needs verification)

स चक्रमे महतो निरुरुक्रमः समानस्मात्सदस एवयामरुत् । यदायुक्त त्मना स्वादधि ष्णुभिर्विष्पर्धसो विमहसो जिगाति शेवृधो नृभिः ॥

स च॑क्रमे मह॒तो निरु॑रुक्र॒मः स॑मा॒नस्मा॒त्सद॑स एव॒याम॑रुत् । य॒दायु॑क्त॒ त्मना॒ स्वादधि॒ ष्णुभि॒र्विष्प॑र्धसो॒ विम॑हसो॒ जिगा॑ति॒ शेवृ॑धो॒ नृभि॑: ॥

sá cakrame maható nír uru-krámaḥ samānásmā́t sádasa evayā́marut | yad ā́yukta tmanā́ svā́d ádhi ṣṇúbhir ví-spardhaso ví-mahaso jigā́ti śe-vṛ́dho nṛ́bhiḥ ||

He has strode out from the greatness, wide in his going, from the common seat, O Maruts. When he yoked (his powers) by his own self-nature, then through the surging currents he conquers the rival forces, he overpasses the vast resistances—he who increases the auspicious for men.

सः । च॒क्र॒मे॒ । म॒ह॒तः । निः । उ॒रु॒ऽकृअ॒मः । स॒मा॒नस्मा॑त् । सद॑सः । ए॒व॒याम॑रुत् । य॒दा । अयु॑क्त । त्मना॑ । स्वात् । अधि॑ । स्नुऽभिः॑ । विऽस्प॑र्धसः । विऽम॑हसः । जिगा॑ति । शेऽवृ॑धः । नृऽभिः॑ ॥सः । चक्रमे । महतः । निः । उरुकृअमः । समानस्मात् । सदसः । एवयामरुत् । यदा । अयुक्त । त्मना । स्वात् । अधि । स्नुभिः । विस्पर्धसः । विमहसः । जिगाति । शेवृधः । नृभिः ॥saḥ | cakrame | mahataḥ | niḥ | uru-kṛamaḥ | samānasmāt | sadasaḥ | evayāmarut | yadā | ayukta | tmanā | svāt | adhi | snu-bhiḥ | vi-spardhasaḥ | vi-mahasaḥ | jigāti | śe--vṛdhaḥ | nṛ-bhiḥ

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्रमेstepped forth / strode
चक्रमे:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
महतःof the great (one)
महतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
निःout, forth
निः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय)
उरुक्रमःwide-striding (one)
उरुक्रमः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootउरु-क्रम (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
समानात्from the same (place/seat)
समानात्:
अपादान
TypeAdjective (used substantively)
Rootसमान (विशेषण-प्रातिपदिक)
सदसःof the seat/assembly
सदसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसदस् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध/निपातार्थ (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
यामcourse, going, path
याम:
कर्म
TypeNoun
Rootया (धातु) + अम् (प्रत्यय; क्तिन्/घञ्-भावे) → याम (प्रातिपदिक)
मरुत्O Marut / the Marut
मरुत्:
कर्तृ/सम्बोधन (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootमरुत् (देवनाम-प्रातिपदिक)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध (यदा-तदा)
TypeIndeclinable/Relative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयुक्तhe yoked / he joined
आयुक्त:
क्रिया
TypeVerb (finite) / participial form
Rootयुज् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
त्मनाby himself / with his own self
त्मना:
करण/सहकार (स्वयमेव)
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, own person’)
स्वown
स्व:
विशेषण
TypeAdjective
Rootस्व (विशेषण/सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
क्रियाविशेषण/अधिकरण-सूचक
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
ष्णुभिःwith supports/props
ष्णुभिः:
करण
TypeNoun
Rootष्णु (प्रातिपदिक; ‘support/prop, aid’—वेदिक)
विष्पर्धसःcontentious rivals / challengers
विष्पर्धसः:
कर्तृ (बहुवचन-समूहः)
TypeAdjective/Noun
Rootवि- + स्पर्ध (प्रातिपदिक; ‘rivalry/contest’)
विमहसःof divided/varied might; mighty
विमहसः:
कर्तृ (विष्पर्धसः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवि- + महस् (प्रातिपदिक; ‘might, greatness’)
जिगातिgoes to / reaches / overcomes
जिगाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) (जि-गाति: वेदिक-प्रयोगः; desiderative/intensive nuance)
शेवृधःthriving, prospering
शेवृधः:
कर्तृ (विष्पर्धसः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशे-वृध (प्रातिपदिक; ‘prospering in welfare/auspicious growth’—वेदिक)
like
:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
नृभिःwith men / by men
नृभिः:
सहकार/करण
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)