HomeRig VedaMandala 5Sukta 83Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 5.83

Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Parjanya
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यत्पर्जन्य कनिक्रदत्स्तनयन्हंसि दुष्कृतः । प्रतीदं विश्वं मोदते यत्किं च पृथिव्यामधि ॥

यत्प॑र्जन्य॒ कनि॑क्रदत्स्त॒नय॒न्हंसि॑ दु॒ष्कृत॑: । प्रती॒दं विश्वं॑ मोदते॒ यत्किं च॑ पृथि॒व्यामधि॑ ॥

yát párjanya kaníkradat stanáyan háṃsi duṣ-kṛ́taḥ | pratī́daṃ víśvaṃ modate yát kíṃ ca pṛthivyā́m ádhi ||

When you, Parjanya, cry again and again, thundering, you smite the ill-made and the wrong; in response all this world rejoices—whatever is upon the Earth.

यत् । प॒र्ज॒न्य॒ । कनि॑क्रदत् । स्त॒नय॑न् । हंसि॑ । दुः॒ऽकृतः॑ । प्रति॑ । इ॒दम् । विश्व॑म् । मो॒द॒ते॒ । यत् । किम् । च॒ । पृ॒थि॒व्याम् । अधि॑ ॥यत् । पर्जन्य । कनिक्रदत् । स्तनयन् । हंसि । दुःकृतः । प्रति । इदम् । विश्वम् । मोदते । यत् । किम् । च । पृथिव्याम् । अधि ॥yat | parjanya | kanikradat | stanayan | haṃsi | duḥ-kṛtaḥ | prati | idam | viśvam | modate | yat | kim | ca | pṛthivyām | adhi

यत्when; that which
यत्:
सम्बन्ध/अव्ययीभाव-प्राय (वाक्यसम्बन्धकः)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
पर्जन्यO Parjanya (rain-god)
पर्जन्य:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
कनिक्रदत्roars repeatedly; thunders
कनिक्रदत्:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया; कर्ता = पर्जन्यः)
TypeVerb
Root√क्रन्द् (क्रन्दते/क्रन्दति) + नि (उपसर्ग) ; पुनरुक्ति-आवृत्त्यर्थे ‘कनि-’ (intensive/reduplicated present stem)
स्तनयन्thundering
स्तनयन्:
कर्तृविशेषणम् (पर्जन्यस्य)
TypeVerb (participle)
Root√स्तन्/स्तनय् (स्तनयति) (ध्वन्यर्थः ‘to thunder’)
हंसिyou strike down; you destroy
हंसि:
क्रिया (कर्तृ = त्वम्/पर्जन्यः)
TypeVerb
Root√हन् (हन्ति) (वध/नाश) — वैदिके ‘हंसि’ इति 2nd sg. रूपम्
दुष्कृतःevil-doers; wrongdoers
दुष्कृतः:
कर्म
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootदुष्कृत (प्रातिपदिक) < दुष्- + कृत (√कृ) ‘evil-doing’
प्रतिtowards; in response
प्रति:
उपपद-सम्बन्धक (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
इदम्this
इदम्:
कर्ता (मोदते इत्यस्य)
TypePronoun (demonstrative)
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वम्all; the whole
विश्वम्:
कर्ता (इदम्-कर्तुः विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मोदतेrejoices; is glad
मोदते:
क्रिया (कर्तृ = इदं विश्वम्)
TypeVerb
Root√मुद् (मोदते) ‘to rejoice’
यत्when; because
यत्:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्धकः
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
किम्what; anything
किम्:
सम्बन्ध (यत्-सापेक्ष)
TypePronoun (interrog./indef. in correlative)
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अधिupon; over
अधि:
अधिकरण-सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)