HomeRig VedaMandala 5Sukta 83Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 5.83

Devata: Parjanya

रथीव कशयाश्वाँ अभिक्षिपन्नाविर्दूतान्कृणुते वर्ष्याँ अह । दूरात्सिंहस्य स्तनथा उदीरते यत्पर्जन्यः कृणुते वर्ष्यं नभः ॥

र॒थीव॒ कश॒याश्वाँ॑ अभिक्षि॒पन्ना॒विर्दू॒तान्कृ॑णुते व॒र्ष्याँ॒३॒॑ अह॑ । दू॒रात्सिं॒हस्य॑ स्त॒नथा॒ उदी॑रते॒ यत्प॒र्जन्य॑: कृणु॒ते व॒र्ष्यं१॒॑ नभ॑: ॥

rathī́va kaśáyā́śvāṃ abhikṣipánn āvír dūtā́n kṛṇute varṣyā́ṃ̐ áha | dūrā́t siṃhásya stanáthā́ udī́rate yát parjányáḥ kṛṇuté varṣyàṃ nábhaḥ ||

Like a charioteer lashing his steeds, he drives them forth; openly he makes his messengers of rain. From afar the roarings rise like a lion’s, when Parjanya fashions the rain-laden cloud.

र॒थीऽइ॑व । कश॑या । अश्वा॑न् । अ॒भि॒ऽक्षि॒पन् । आ॒विः । दू॒तान् । कृ॒णु॒ते॒ । व॒र्ष्या॑न् । अह॑ । दू॒रात् । सिं॒हस्य॑ । स्त॒नथाः॑ । उत् । ई॒र॒ते॒ । यत् । प॒र्जन्यः॑ । कृ॒णु॒ते । व॒र्ष्य॑म् । नभः॑ ॥रथीइव । कशया । अश्वान् । अभिक्षिपन् । आविः । दूतान् । कृणुते । वर्ष्यान् । अह । दूरात् । सिंहस्य । स्तनथाः । उत् । ईरते । यत् । पर्जन्यः । कृणुते । वर्ष्यम् । नभः ॥rathī-iva | kaśayā | aśvān | abhi-kṣipan | āviḥ | dūtān | kṛṇute | varṣyān | aha | dūrāt | siṃhasya | stanathāḥ | ut | īrate | yat | parjanyaḥ | kṛṇute | varṣyam | nabhaḥ

रथीवlike a charioteer
रथीव:
TypeIndeclinable (comparative particle with nominal base)
Rootरथी (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
कशयाश्वान्the whip-horses (horses urged with a whip)
कशयाश्वान्:
Karma
TypeNoun (compound)
Rootकशा (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक)
अभिक्षिपन्hurling/urging on
अभिक्षिपन्:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तुः)
TypeVerb (present participle)
Root√क्षिप् (क्षेपणे) + अभि
आविःopenly, manifestly
आविः:
TypeIndeclinable
Rootआविस् (अव्यय)
दूतान्messengers
दूतान्:
Karma
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
कृणुतेmakes, sets in motion
कृणुते:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
वर्ष्याःthe rain(-storm)
वर्ष्याः:
Kartā (उदीरते इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootवर्ष्य (प्रातिपदिक; ‘वर्ष’ से)
अहindeed, ah
अह:
TypeIndeclinable
Rootअह (निपात)
दूरात्from afar
दूरात्:
Apādāna
TypeIndeclinable (ablatival form)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
सिंहस्यof a lion
सिंहस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
स्तनथाःroarings, thunders
स्तनथाः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तनथ (प्रातिपदिक)
उदीरतेrise up, resound
उदीरते:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Rootउद् + √ईर् (प्रेरणे/उच्चारणे)
यत्when/that
यत्:
TypeIndeclinable (relative particle)
Rootयद् (सम्बन्ध/यत्-शब्द)
पर्जन्यःParjanya (Rain-god)
पर्जन्यः:
Kartā
TypeNoun (deity name)
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
कृणुतेmakes
कृणुते:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
वर्ष्यम्rainy, rain-bringing
वर्ष्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर्ष्य (प्रातिपदिक)
नभःthe sky/cloud-mass
नभः:
Karma (कृणुते इत्यस्य; ‘नभः’ = आकाशं, मेघं)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)