HomeRig VedaMandala 5Sukta 80Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 5.80

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.80)
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Jagatī (probable for many verses in RV 5.80; exact metrical scan may vary by pada)

द्युतद्यामानं बृहतीमृतेन ऋतावरीमरुणप्सुं विभातीम् । देवीमुषसं स्वरावहन्तीं प्रति विप्रासो मतिभिर्जरन्ते ॥

द्यु॒तद्या॑मानं बृह॒तीमृ॒तेन॑ ऋ॒ताव॑रीमरु॒णप्सुं॑ विभा॒तीम् । दे॒वीमु॒षसं॒ स्व॑रा॒वह॑न्तीं॒ प्रति॒ विप्रा॑सो म॒तिभि॑र्जरन्ते ॥

dyutá-dyāmānaṃ bṛhatīm ṛténa ṛtā́varīm aruṇá-psuṃ vibhātīm | devīm uṣásaṃ svàr-āvahantīṃ práti víprāso matíbhir jarante ||

Toward the Dawn-Power, shining in her heaven-wide radiance, vast by the law of Truth, a strong upholder of ṛta, crimson-flashing and breaking forth in light—toward the Goddess Ushas who brings the Swar (the luminous world) into our front, the seers press forward and kindle her with their awakened thoughts.

द्यु॒तऽद्या॑मानम् । बृ॒ह॒तीम् । ऋ॒तेन॑ । ऋ॒तऽव॑रीम् । अ॒रु॒णऽप्सु॑म् । वि॒ऽभा॒तीम् । दे॒वीम् । उ॒षस॑म् । स्वः॑ । आ॒ऽवह॑न्तीम् । प्रति॑ । विप्रा॑सः । म॒तिऽभिः॑ । ज॒र॒न्ते॒ ॥द्युतद्यामानम् । बृहतीम् । ऋतेन । ऋतवरीम् । अरुणप्सुम् । विभातीम् । देवीम् । उषसम् । स्वः । आवहन्तीम् । प्रति । विप्रासः । मतिभिः । जरन्ते ॥dyuta-dyāmānam | bṛhatīm | ṛtena | ṛta-varīm | aruṇa-psum | vi-bhātīm | devīm | uṣasam | svaḥ | āvahantīm | prati | viprāsaḥ | mati-bhiḥ | jarante

द्युतद्या॑मानम्shining in the sky / having a shining sky-course
द्युतद्या॑मानम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु/उद्देश्य-रूपेण ‘उषसम्’)
TypeAdjective (compound)
Rootद्युतत्- (कृदन्त, √द्युत् ‘दीप्तौ’) + द्यामन्- (प्रातिपदिक ‘आकाश/दिन’)
बृह॒तीम्the great, lofty
बृह॒तीम्:
कर्म (उषसम् विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहती- (प्रातिपदिक; ‘महती/विस्तीर्णा’)
ऋ॒तेन॑by/with ṛta (cosmic order, truth)
ऋ॒तेन॑:
करण (येन/यथा—‘ऋतेन’ = by/with ṛta)
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक; ‘ऋत/सत्य-नियम’)
ऋ॒ताव॑रीम्the ṛta-guarding / true-ordered
ऋ॒ताव॑रीम्:
कर्म (उषसम् विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootऋतावरी- (प्रातिपदिक; ‘ऋतस्य आवरी/पालयित्री’)
अरु॒णप्सुम्of ruddy beauty / with ruddy form
अरु॒णप्सुम्:
कर्म (उषसम् विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootअरुण- (प्रातिपदिक ‘रक्त/अरुण’) + प्सु- (प्रातिपदिक; ‘रूप/आकृति/शोभा’—वेदिक)
विभा॒तीम्shining forth, dawning
विभा॒तीम्:
कर्म (उषसम् विशेषणम्)
TypeAdjective (present-participial sense)
Rootवि-√भा (भा ‘दीप्तौ’) → विभाती (वर्तमान-कृदन्त/विशेषण) अथवा ‘विभाति’ से स्त्री-द्वितीया एकवचन विशेषणरूप
दे॒वीम्the goddess
दे॒वीम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु = उषसम्)
TypeNoun
Rootदेवी- (प्रातिपदिक; ‘देवी’)
उ॒षसम्Uṣas, the Dawn
उ॒षसम्:
कर्म (यां स्तुवन्ति/जपन्ति)
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक; ‘उषा/प्रभात’)
स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्bringing the light/brightness
स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्:
कर्म (उषसम् विशेषणम्)
TypeAdjective (compound participle)
Rootस्वर- (प्रातिपदिक ‘प्रकाश/स्वर/सूर्य-दीप्ति’) + आ-√वह् (वह् ‘वहने/आनयने’) → आवहन्ती (वर्तमान-कृदन्त, स्त्री)
प्रतिtowards, in return
प्रति:
(क्रियाविशेषण/दिशा) ‘towards, in response’
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/निपात)
विप्रा॑सःthe inspired seers/poets
विप्रा॑सः:
कर्तृ (जरन्ते इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootविप्र- (प्रातिपदिक; ‘ऋषि/कवि/प्रज्ञावान्’)
म॒तिभिःwith thoughts, with hymns/insights
म॒तिभिः:
करण (याभिः—by means of thoughts/hymns)
TypeNoun
Rootमति- (प्रातिपदिक; ‘मति/धिया/विचार/स्तोत्र-प्रज्ञा’)
जरन्तेthey praise/celebrate (her)
जरन्ते:
क्रिया (कर्तृ = विप्रासः; कर्म = उषसम्)
TypeVerb
Root√जर् (जर्/जॄ ‘स्तुतौ/क्षये’; वेदिक प्रयोगे ‘स्तुवन्ति/प्रशंसन्ति’)