Mantra 2
Sukta 5.71
Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Mitra-Varuṇa
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
विश्वस्य हि प्रचेतसा वरुण मित्र राजथः । ईशाना पिप्यतं धियः ॥
Samhita Patha (IAST)
विश्व॑स्य॒ हि प्र॑चेतसा॒ वरु॑ण॒ मित्र॒ राज॑थः । ई॒शा॒ना पि॑प्यतं॒ धिय॑: ॥
Transliteration
viśvásya hí prá-cetasā varuṇa mítra rājathaḥ | īśānā́ pipyatáṃ dhíyaḥ ||
Translation
For you two, Varuṇa and Mitra, are the wide-aware rulers of all; as masters, make our thoughts swell with fullness—fill the intelligence with right abundance.
Padapatha (Word Analysis)
विश्व॑स्य । हि । प्र॒ऽचे॒त॒सा॒ । वरु॑ण । मित्र॑ । राज॑थः । ई॒शा॒ना । पि॒प्य॒त॒म् । धियः॑ ॥विश्वस्य । हि । प्रचेतसा । वरुण । मित्र । राजथः । ईशाना । पिप्यतम् । धियः ॥viśvasya | hi | pra-cetasā | varuṇa | mitra | rājathaḥ | īśānā | pipyatam | dhiyaḥ
Word by Word
विश्वस्यof all, of the whole (world)
विश्वस्य:
सम्बन्ध (genitive relation) / अधिकरण-सम्बन्धः (with ‘प्रचेतसा’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (emphasis/justification)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
प्रचेतसाO two wise/foreknowing ones
प्रचेतसा:
सम्बोधन (addressed to the deities)
TypeAdjective (dual, vocative)
Rootप्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘forethought, wisdom’)
वरुणO Varuṇa
वरुण:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (देवनाम; प्रातिपदिक)
मित्रO Mitra
मित्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootमित्र (देवनाम; प्रातिपदिक)
राजथःyou two rule, reign
राजथः:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (राजँ दीप्तौ/ऐश्वर्ये) धातु
ईशानाO two sovereign/lordly ones
ईशाना:
सम्बोधन (epithet of Varuṇa–Mitra)
TypeAdjective (dual, vocative)
Rootईशान (प्रातिपदिक; ‘ruling, possessing power’)
पिप्यतम्may you two make (them) thrive; prosper (them)
पिप्यतम्:
क्रिया (आदेश/प्रार्थना)
TypeVerb
Root√प्यै/√पि (प्यायँ वृद्धौ ‘to swell, thrive, prosper’) धातु
धियःinsights, prayers, thoughts
धियः:
कर्म (of ‘पिप्यतम्’)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, prayer’)