HomeRig VedaMandala 5Sukta 66Mantra 6
Previous Mantra

Mantra 6

Sukta 5.66

Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Mitra–Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

आ यद्वामीयचक्षसा मित्र वयं च सूरयः । व्यचिष्ठे बहुपाय्ये यतेमहि स्वराज्ये ॥

आ यद्वा॑मीयचक्षसा॒ मित्र॑ व॒यं च॑ सू॒रय॑: । व्यचि॑ष्ठे बहु॒पाय्ये॒ यते॑महि स्व॒राज्ये॑ ॥

ā́ yád vām ī́yacákṣasā mítrā vayáṃ ca sū́rayaḥ | vyáciṣṭhe bahupā́yye yátemahi svarā́jye ||

When by your far-seeing vision, O Mitra and Varuṇa, we and the illumined ones come near, then in your wide and many-protecting power we strive toward self-rule.

आ । यत् । वा॒म् । ई॒य॒ऽच॒क्ष॒सा॒ । मित्रा॑ । व॒यम् । च॒ । सू॒रयः॑ । व्यचि॑ष्ठे । ब॒हु॒ऽपाय्ये॑ । यते॑महि । स्व॒ऽराज्ये॑ ॥आ । यत् । वाम् । ईयचक्षसा । मित्रा । वयम् । च । सूरयः । व्यचिष्ठे । बहुपाय्ये । यतेमहि । स्वराज्ये ॥ā | yat | vām | īya-cakṣasā | mitrā | vayam | ca | sūrayaḥ | vyaciṣṭhe | bahu-pāyye | yatemahi | sva-rājye

towards, hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / ā (preverb)
यत्which, that (relative)
यत्:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (gen.) / कर्म (acc.)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ईयचक्षसाwith (your) far-reaching/approaching sight
ईयचक्षसा:
करण
TypeNoun (compound) / Adjective
Rootईय-चक्षस् (प्रातिपदिक; चक्षस् < √चक्ष् ‘to see’)
मित्रO Mitra
मित्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
सूरयःpatrons, lords (generous men)
सूरयः:
कर्तृ (वयम् इत्यस्य विशेषण/समुच्चयः)
TypeNoun
Rootसूरि (प्रातिपदिक)
व्यचिष्ठेin the most wide-spreading (realm/condition)
व्यचिष्ठे:
अधिकरण
TypeAdjective (superlative)
Rootव्यचिष्ठ (superlative adj. stem; from √व्यच्/व्यञ्च् ‘to extend, pervade’ > ‘व्यच्’ notion of wide-spreading)
बहुपाय्येin the much-protecting (place/condition)
बहुपाय्ये:
अधिकरण (व्यचिष्ठे इत्यस्य समन्वयः)
TypeAdjective (compound)
Rootबहु-पाय्य (प्रातिपदिक; पाय्य < √पा ‘to protect’/‘to drink’ in Vedic, here ‘protective, guarding’)
यतेमहिwe strive, we exert ourselves
यतेमहि:
क्रिया (कर्तृ = वयम्/सूरयः)
TypeVerb
Root√यत् (यतते) ‘to strive, exert’
स्वराज्येin self-rule, in sovereignty
स्वराज्ये:
अधिकरण (यतेमहि इत्यस्य लक्ष्य-क्षेत्रम्)
TypeNoun
Rootस्व-राज्य (प्रातिपदिक; स्व + राज्य)