HomeRig VedaMandala 5Sukta 62Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 5.62

Devata: Mitra-Varuṇa (dual); with Sūrya as cosmological locus

ऋतेन ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्यस्य यत्र विमुचन्त्यश्वान् । दश शता सह तस्थुस्तदेकं देवानां श्रेष्ठं वपुषामपश्यम् ॥

ऋ॒तेन॑ ऋ॒तमपि॑हितं ध्रु॒वं वां॒ सूर्य॑स्य॒ यत्र॑ विमु॒चन्त्यश्वा॑न् । दश॑ श॒ता स॒ह त॑स्थु॒स्तदेकं॑ दे॒वानां॒ श्रेष्ठं॒ वपु॑षामपश्यम् ॥

ṛténa ṛtám ápi-hitaṃ dhrúváṃ vāṃ sū́ryasya yátra vi-mucánty áśvān | dáśa śatá sahá tasthús tád ékaṃ devā́nāṃ śréṣṭhaṃ vápūṣām ápaśyam ||

By Truth (ṛta) is Truth established, firm for you two, where the Sun releases his horses. Ten and a hundred stand together there; that One—most excellent among the forms of the gods—I beheld: the supreme harmony of ordered Light.

ऋ॒तेन॑ । ऋ॒तम् । अपि॑ऽहितम् । ध्रु॒वम् । वा॒म् । सूर्य॑स्य । यत्र॑ । वि॒ऽमु॒चन्ति॑ । अश्वा॑न् । दश॑ । श॒ता । स॒ह । त॒स्थुः॒ । तत् । एक॑म् । दे॒वाना॑म् । श्रेष्ठ॑म् । वपु॑षाम् । अ॒प॒श्य॒म् ॥ऋतेन । ऋतम् । अपिहितम् । ध्रुवम् । वाम् । सूर्यस्य । यत्र । विमुचन्ति । अश्वान् । दश । शता । सह । तस्थुः । तत् । एकम् । देवानाम् । श्रेष्ठम् । वपुषाम् । अपश्यम् ॥ṛtena | ṛtam | api-hitam | dhruvam | vām | sūryasya | yatra | vi-mucanti | aśvān | daśa | śatā | saha | tasthuḥ | tat | ekam | devānām | śreṣṭham | vapuṣām | apaśyam

ऋतेनby/with ṛta (cosmic order, truth)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to fit’; ‘cosmic order, truth’)
ऋतम्ṛta (the true/orderly thing)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
अपिहितम्covered, concealed
अपिहितम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective) / Verbal
Rootअपि-√धा (धातु √धा ‘to place’; उपसर्ग अपि) → ‘to cover, conceal’
ध्रुवम्fixed, firm, steadfast
ध्रुवम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे) ‘to hold, be firm’
वाम्of/for you two
वाम्:
सम्प्रदान (अर्थे ‘for you two’) / सम्बन्ध (अर्थे ‘of you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) द्विवचन-रूप (युवाम्)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय, य-प्रश्न/सम्बन्ध)
विमुचन्तिthey release/let loose
विमुचन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√मुच् (धातु √मुच् ‘to release’; उपसर्ग वि)
अश्वान्horses
अश्वान्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
दशten
दश:
विशेषण (संख्या)
TypeNumeral
Rootदशन्/दश (संख्या-शब्द)
शताhundreds
शता:
कर्ता
TypeNumeral (Noun)
Rootशत (प्रातिपदिक; ‘hundred’)
सहtogether, along with
सह:
सहकारक/सहयोग
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
तस्थुःthey have stood / stood
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) ‘to stand’
तत्that
तत्:
विशेषण/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
एकम्one (single)
एकम्:
विशेष्य-विशेषणभाव
TypeNumeral (Adjective)
Rootएक (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
श्रेष्ठम्best, most excellent
श्रेष्ठम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक; superlative of √श्रि/श्रय? ‘excellent, best’)
वपुषाम्of forms/bodies/appearances
वपुषाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश् (दर्शने) ‘to see’