HomeRig VedaMandala 5Sukta 54Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 5.54

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.54)
Devata: Maruts
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

तं नाकमर्यो अगृभीतशोचिषं रुशत्पिप्पलं मरुतो वि धूनुथ । समच्यन्त वृजनातित्विषन्त यत्स्वरन्ति घोषं विततमृतायवः ॥

तं नाक॑म॒र्यो अगृ॑भीतशोचिषं॒ रुश॒त्पिप्प॑लं मरुतो॒ वि धू॑नुथ । सम॑च्यन्त वृ॒जनाति॑त्विषन्त॒ यत्स्वर॑न्ति॒ घोषं॒ वित॑तमृता॒यव॑: ॥

táṁ nā́kam aryó agṛ́bhīta-śociṣaṁ ruśát-píppalaṁ maruto ví dhūnutha | sám acyanta vṛ́janā́ti-tviṣanta yát sváranti ghóṣaṁ ví-tatam ṛtā́yavaḥ ||

That heavenward height, O Maruts, with its unseized flame and its shining leafage, you shake loose and set in motion. The hostile powers are dislodged and scatter when you blaze beyond measure, when you sound forth the wide-spread roar—seekers and movers of the Truth.

तम् । नाक॑म् । अ॒र्यः । अगृ॑भीतऽशोचिषम् । रुश॑त् । पिप्प॑लम् । म॒रु॒तः॒ । वि । धू॒नु॒थ॒ । सम् । अ॒च्य॒न्त॒ । वृ॒जना॑ । अति॑त्विषन्त । यत् । स्वर॑न्ति । घोष॑म् । विऽत॑तम् । ऋ॒त॒ऽयवः॑ ॥तम् । नाकम् । अर्यः । अगृभीतशोचिषम् । रुशत् । पिप्पलम् । मरुतः । वि । धूनुथ । सम् । अच्यन्त । वृजना । अतित्विषन्त । यत् । स्वरन्ति । घोषम् । विततम् । ऋतयवः ॥tam | nākam | aryaḥ | agṛbhīta-śociṣam | ruśat | pippalam | marutaḥ | vi | dhūnutha | sam | acyanta | vṛjanā | atitviṣanta | yat | svaranti | ghoṣam | vi-tatam | ṛta-yavaḥ

तम्him / that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नाकम्heaven, firmament
नाकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
अर्यःthe noble one (Arya)
अर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्य (प्रातिपदिक)
अगृभीतunseized, not grasped
अगृभीत:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootग्रह् (धातु) + अङ् (निषेध/अभावार्थक उपसर्ग ‘अ-’)
शोचिषम्flame, brilliance
शोचिषम्:
कर्म (विशेष्य-रूपेण)
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
रुशत्shining, bright
रुशत्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootरुश् (धातु) अथवा रुशत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
पिप्पलम्pippala tree / pippala (fig)
पिप्पलम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपिप्पल (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
विapart, asunder, widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
धूनुथyou (pl.) shake
धूनुथ:
क्रिया
TypeVerb
Rootधू (धातु)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अच्यन्तthey moved/shifted, they caused to slip
अच्यन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootच्यु (धातु) + सम् (उपसर्ग)
वृजनात्from distress/strait, from danger
वृजनात्:
अपादान
TypeNoun
Rootवृजन (प्रातिपदिक)
इत्विषन्तthey flashed, they shone
इत्विषन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootत्विष् (धातु) + इ (उपसर्ग/प्रवर्धक ‘इ-’ वैदिक)
यत्when/that which
यत्:
TypePronoun/Conjunction
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वरन्तिthey sound, resound
स्वरन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्वर् (धातु)
घोषम्roar, din, sound
घोषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघोष (प्रातिपदिक)
विततम्spread out, extended
विततम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootतन् (धातु) + वि (उपसर्ग)
ऋतायवःfollowers of ṛta, truth-ordered (ones)
ऋतायवः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootऋतायू (प्रातिपदिक; ऋत + आयु/आयु- ‘going according to ṛta’)