HomeRig VedaMandala 5Sukta 53Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 5.53

Rishi: Atri (Atraya tradition) — commonly associated with Mandala 5 hymns
Devata: Maruts (as the impulsion behind the release of waters/energies)
Chandas: Trishtubh (probable)

ततृदानाः सिन्धवः क्षोदसा रजः प्र सस्रुर्धेनवो यथा । स्यन्ना अश्वा इवाध्वनो विमोचने वि यद्वर्तन्त एन्यः ॥

त॒तृ॒दा॒नाः सिन्ध॑व॒: क्षोद॑सा॒ रज॒: प्र स॑स्रुर्धे॒नवो॑ यथा । स्य॒न्ना अश्वा॑ इ॒वाध्व॑नो वि॒मोच॑ने॒ वि यद्वर्त॑न्त ए॒न्य॑: ॥

tatṛdānā́ḥ síndhavaḥ kṣódasā rájaḥ prá sasrur dhénavo yáthā | syannā́ áśvā iva ádhvano vimócané ví yád vártanta ényaḥ ||

Breaking through, the rivers stream forth, churning the spaces, like milch-cows. Like sweating horses on the road, at the loosening they turn apart—those impetuous powers.

त॒तृ॒दा॒नाः । सिन्ध॑वः । क्षोद॑सा । रजः॑ । प्र । स॒स्रुः॒ । धे॒नवः॑ । य॒था॒ । स्य॒न्नाः । अश्वाः॑ऽइव । अध्व॑नः । वि॒ऽमोच॑ने । वि । यत् । वर्त॑न्ते । ए॒न्यः॑ ॥ततृदानाः । सिन्धवः । क्षोदसा । रजः । प्र । सस्रुः । धेनवः । यथा । स्यन्नाः । अश्वाःइव । अध्वनः । विमोचने । वि । यत् । वर्तन्ते । एन्यः ॥tatṛdānāḥ | sindhavaḥ | kṣodasā | rajaḥ | pra | sasruḥ | dhenavaḥ | yathā | syannāḥ | aśvāḥ-iva | adhvanaḥ | vi-mocane | vi | yat | vartante | enyaḥ

ततृदानाःrending, cleaving (as they rush)
ततृदानाः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootततृद् (√तृद् ‘भेदन/छेदन’), क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (ततृद् + आना)
सिन्धवःthe rivers/streams
सिन्धवः:
Kartā
TypeNoun
Rootसिन्धु- (प्रातिपदिक)
क्षोदसाby the impulse/thrust
क्षोदसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootक्षोदस्- (प्रातिपदिक; ‘धक्का/आघात/प्रेरणा’)
रजःthe region/space (dusty expanse)
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस्- (प्रातिपदिक; ‘धूलि/अन्तरिक्ष/प्रदेश’)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
सस्रुःthey have rushed/ran
सस्रुः:
— (क्रियापदम्)
TypeVerb
Root√सृ (सरणे)
धेनवःcows
धेनवः:
Kartā (उपमानपदम्)
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
यथाas, like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (निपात)
स्यन्नाःstreaming, flowing
स्यन्नाः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Root√स्यन्द् (स्रवणे/प्रस्रवणे) → स्यन्न- (कृदन्त/विशेषण)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Kartā (उपमानपदम्)
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
अध्वनःof the road/way
अध्वनः:
Adhikaraṇa/सम्बन्ध (मार्गस्य)
TypeNoun
Rootअध्वन्- (प्रातिपदिक; ‘मार्ग/पन्था’)
विमोचनेat the releasing/unharnessing
विमोचने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविमोचन- (प्रातिपदिक; ‘मुक्ति/विसर्जन/उन्मोचन’)
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
यत्when
यत्:
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्तन्तेthey turn/move
वर्तन्ते:
— (क्रियापदम्)
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तने)
एन्यःthe swift one (swift host)
एन्यः:
Kartā (वर्तन्ते इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootएन्य- (प्रातिपदिक; ‘वेगवान्/शीघ्रगामी’)