Mantra 7
Sukta 5.5
Rishi: Atri (Ātreya tradition) (RV 5.5)
Devata: Daivyā Hotārā (the Divine Hotars / divine invoking powers)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
वातस्य पत्मन्नीळिता दैव्या होतारा मनुषः । इमं नो यज्ञमा गतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
वात॑स्य॒ पत्म॑न्नीळि॒ता दैव्या॒ होता॑रा॒ मनु॑षः । इ॒मं नो॑ य॒ज्ञमा ग॑तम् ॥
Transliteration
vā́tasya pátmann īḷitā́ daivyā́ hotārā mánuṣaḥ | imáṃ no yajñám ā́ gatam ||
Translation
O divine Hotars, praised in the path of the Wind and serving the human, come to this our sacrifice.
Padapatha (Word Analysis)
वात॑स्य । पत्म॑न् । ई॒ळि॒ता । दैव्या॑ । होता॑रा । मनु॑षः । इ॒मम् । नः॒ । य॒ज्ञम् । आ । ग॒त॒म् ॥वातस्य । पत्मन् । ईळिता । दैव्या । होतारा । मनुषः । इमम् । नः । यज्ञम् । आ । गतम् ॥vātasya | patman | īḷitā | daivyā | hotārā | manuṣaḥ | imam | naḥ | yajñam | ā | gatam
Word by Word
वातस्यof the Wind (Vāta)
वातस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक; √वा ‘to blow’ से) अथवा ‘वात’ (wind)
पत्मन्in/along the rushing course (flight)
पत्मन्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootपत्मन् (प्रातिपदिक; ‘flight/winged course, rushing movement’)
ईळिताpraised / invoked
ईळिता:
विशेषण (कर्तृ-पद का विशेषण)
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Root√ईळ्/ईड् (to praise, invoke) → ईळित (PPP) स्त्री. रूप
दैव्याdivine
दैव्या:
विशेषण
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव-सम्बन्धी)
होताराthe two Hotṛ-priests / invokers
होतारा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice/offer’ से)
मनुषःof Manu (of mankind)
मनुषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक; ‘Manu’, आदिपुरुष) अथवा ‘मनुष्य’ से सम्बन्ध
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःour / to us
नः:
सम्बन्ध (possessor) / सम्प्रदान (if taken as ‘to us’)
TypePronoun (enclitic)
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
यज्ञम्sacrifice, rite
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship/sacrifice’ से)
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
गतम्come (hither)
गतम्:
क्रिया (आह्वान)
TypeParticiple used verbally (imperatival sense)
Root√गम् (to go) → गत (PPP); वैदिक प्रयोग में आज्ञार्थ/आह्वानात्मक ‘come!’ के रूप में