Mantra 6
Sukta 5.5
Rishi: Atri (Ātreya tradition) (RV 5.5)
Devata: Doṣā (Night) and Uṣas (Dawn), as Mothers of Ṛta
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
सुप्रतीके वयोवृधा यह्वी ऋतस्य मातरा । दोषामुषासमीमहे ॥
Samhita Patha (IAST)
सु॒प्रती॑के वयो॒वृधा॑ य॒ह्वी ऋ॒तस्य॑ मा॒तरा॑ । दो॒षामु॒षास॑मीमहे ॥
Transliteration
supratī́ke vayovṛ́dhā yahvī́ ṛtásya mā́tarā | doṣā́m uṣásam īmahe ||
Translation
With beautiful faces, increasing our life-force, the mighty Mothers of the Ṛta—Night and Dawn—we seek and call to us.
Padapatha (Word Analysis)
सु॒प्रती॑के॒ इति॑ सु॒ऽप्रती॑के । व॒यः॒ऽवृधा॑ । य॒ह्वी । ऋ॒तस्य॑ । मा॒तरा॑ । दो॒षाम् । उ॒षस॑म् । ई॒म॒हे॒ ॥सुप्रतीके इति सुप्रतीके । वयःवृधा । यह्वी । ऋतस्य । मातरा । दोषाम् । उषसम् । ईमहे ॥supratīke itisu-pratīke | vayaḥ-vṛdhā | yahvī | ṛtasya | mātarā | doṣām | uṣasam | īmahe
Word by Word
सु-प्रतीकेin/at the two fair-faced (ones), having good appearance
सु-प्रतीके:
Adhikaraṇa (विशेष्ययोः ‘मातरौ’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/उपपद) + प्रतीक (प्रातिपदिक)
वयो-वृधाin/at the two who increase life/vitality
वयो-वृधा:
Adhikaraṇa (विशेष्ययोः ‘मातरौ’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवयस् (प्रातिपदिक) + वृध (वृध् ‘वर्धने’ धातोः कृत)
यह्वीin/at the two mighty/impetuous (ones)
यह्वी:
Adhikaraṇa (विशेष्ययोः ‘मातरौ’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयह्वी (प्रातिपदिक; ‘महती/वेगवती’ अर्थे)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (मातरौ इत्यस्य सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
मातरौthe two mothers
मातरौ:
Karma (मीमहे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
दोषाम्Night
दोषाम्:
Karma (मीमहे इत्यस्य; उषासम् सह)
TypeNoun
Rootदोषा (प्रातिपदिक; ‘रात्रिः’)
उषासम्Dawn
उषासम्:
Karma (मीमहे इत्यस्य; दोषाम् सह)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
ईमहेwe invoke / we seek / we worship
ईमहे:
Kriyā (वाक्यस्य मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (यमुँ ‘उपयमे/आदाने’); आत्मनेपद-प्रयोगः, स्तुत्यर्थे ‘ईमहे’ (वेदिक)