HomeRig VedaMandala 5Sukta 48Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 5.48

Devata: Varuṇa (with mention of Bhaga and Savitṛ as distributive/impelling powers operating from the same source)

स जिह्वया चतुरनीक ऋञ्जते चारु वसानो वरुणो यतन्नरिम् । न तस्य विद्म पुरुषत्वता वयं यतो भगः सविता दाति वार्यम् ॥

स जि॒ह्वया॒ चतु॑रनीक ऋञ्जते॒ चारु॒ वसा॑नो॒ वरु॑णो॒ यत॑न्न॒रिम् । न तस्य॑ विद्म पुरुष॒त्वता॑ व॒यं यतो॒ भग॑: सवि॒ता दाति॒ वार्य॑म् ॥

sá jihváyā cátur-anīka ṛ́ñjate cā́ru vásāno váruṇo yátann arím | ná tásya vidma puruṣatvátā vayáṃ yáto bhágaḥ savitā́ dā́ti vā́ryam ||

He, with the tongue, the four-fronted one, sets himself in motion—Varuṇa, beautifully robed, striving against the hostile divider. We do not measure his full manhood and vastness; for from him Bhaga, Savitṛ, gives the desirable riches.

सः । जि॒ह्वया॑ । चतुः॑ऽअनीकः । ऋ॒ञ्ज॒ते॒ । चारु॑ । वसा॑नः । वरु॑णः । यत॑न् । अ॒रिम् । न । तस्य॑ । वि॒द्म॒ । पु॒रु॒ष॒ऽत्वता॑ । व॒यम् । यतः॑ । भगः॑ । स॒वि॒ता । दाति॑ । वार्य॑म् ॥सः । जिह्वया । चतुःअनीकः । ऋञ्जते । चारु । वसानः । वरुणः । यतन् । अरिम् । न । तस्य । विद्म । पुरुषत्वता । वयम् । यतः । भगः । सविता । दाति । वार्यम् ॥saḥ | jihvayā | catuḥ-anīkaḥ | ṛñjate | cāru | vasānaḥ | varuṇaḥ | yatan | arim | na | tasya | vidma | puruṣa-tvatā | vayam | yataḥ | bhagaḥ | savitā | dāti | vāryam

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith (his) tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
चतुरनीकःfour-faced / having four fronts
चतुरनीकः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootचतुर्+अनीक (समास-प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारय-प्रायः)
ऋञ्जतेadorns/colours himself
ऋञ्जते:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋञ्ज् (धातु; ‘to colour, redden, adorn’)
चारुbeautifully; a fair (form)
चारु:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
वसानःwearing, clothed
वसानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootवस् (धातु) → वसान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (सम्बन्धे/अपि कर्तृ)
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (देवनाम-प्रातिपदिक)
यतन्strives, exerts himself
यतन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयत् (धातु; ‘to strive, exert’)
अरिम्enemy, rival
अरिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विद्मwe know
विद्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to know’)
पुरुषत्वताby/through manhood; in (his) human nature
पुरुषत्वता:
करण/हेतु (भावेन)
TypeNoun (abstract)
Rootपुरुषत्व (भाव-प्रातिपदिक) + ता (तद्धित)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यतःfrom where; because
यतः:
अपादान/हेतु
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय; यद्-प्रातिपदिकात्)
भगःBhaga (the distributor of fortune)
भगः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/common)
Rootभग (देवनाम/प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ
सविता:
कर्तृ (समन्वयः)
TypeNoun (proper)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
दातिgives
दाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु; ‘to give’)
वार्यम्a desirable boon; wealth
वार्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘choice, desirable, boon/wealth’)