HomeRig VedaMandala 5Sukta 47Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 5.47

Rishi: Atri (Ātreya tradition)
Devata: Symbolic/cosmic: solar/fiery power (ukṣā aruṣa suparṇa) and the ordered cosmos (rajas, antau)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥

उ॒क्षा स॑मु॒द्रो अ॑रु॒षः सु॑प॒र्णः पूर्व॑स्य॒ योनिं॑ पि॒तुरा वि॑वेश । मध्ये॑ दि॒वो निहि॑त॒: पृश्नि॒रश्मा॒ वि च॑क्रमे॒ रज॑सस्पा॒त्यन्तौ॑ ॥

ukṣā́ samudró aruṣáḥ su-párṇaḥ pū́rvasya yóniṃ pitúr ā́ viveśa | mádhye divó ní-hitaḥ pṛ́śnir áśmā ví cakrame rájasas pā́ty ántau ||

The Bull, the ocean, the ruddy fair-winged one, enters the ancient womb of the Father. Placed in the mid-heaven is the speckled stone; it turns and moves, guarding the two ends of the world-space—holding the limits so the truth-order may stand.

उ॒क्षा । स॒मु॒द्रः । अ॒रु॒षः । सु॒ऽप॒र्णः । पूर्व॑स्य । योनि॑म् । पि॒तुः । आ । वि॒वे॒श॒ । मध्ये॑ । दि॒वः । निऽहि॑तः । पृश्निः॑ । अश्मा॑ । वि । च॒क्र॒मे॒ । रज॑सः । पा॒ति॒ । अन्तौ॑ ॥उक्षा । समुद्रः । अरुषः । सुपर्णः । पूर्वस्य । योनिम् । पितुः । आ । विवेश । मध्ये । दिवः । निहितः । पृश्निः । अश्मा । वि । चक्रमे । रजसः । पाति । अन्तौ ॥ukṣā | samudraḥ | aruṣaḥ | su-parṇaḥ | pūrvasya | yonim | pituḥ | ā | viveśa | madhye | divaḥ | ni-hitaḥ | pṛśniḥ | aśmā | vi | cakrame | rajasaḥ | pāti | antau

उक्षाthe bull (fertilizing one)
उक्षा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक) < √उक्ष्/वृष् (वर्षणे/सेचने) (निघण्टु-वृषभार्थ)
समुद्रःthe ocean; (also) the cosmic sea
समुद्रः:
कर्तृ (उक्षा-समुद्रः: समनाधिकरण-समासार्थ/विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अरुषःruddy, tawny
अरुषः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged one (bird-like)
सुपर्णः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
पूर्वस्यof the former/earlier
पूर्वस्य:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
to, into
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun (locative adverbial)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (मध्ये इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, deposited
निहितः:
कर्तृ-विशेषणम् (पृश्निः/अश्मा इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि + √धा (धारणे) → निहित (कृदन्त)
पृश्निःthe speckled one; (often) the dappled cow/cloud
पृश्निः:
कर्तृ/आधारभूत-विषय (निहितः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अश्माstone; rock
अश्मा:
कर्तृ (पृश्निः अश्मा: समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
विapart, widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode; stepped
चक्रमे:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (गत्यर्थ)
रजसःof the space/region (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (पात्यन्तौ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
पात्यन्तौdescending/falling
पात्यन्तौ:
कर्तृ-विशेषणम्/समनाधिकरणम् (अन्तौ इत्यस्य)
TypeAdjective (dual)
Rootपात्यन्त (प्रातिपदिक; √पत्/पात् ‘to fly/fall’ से व्युत्पन्न, ‘falling/descending’ अर्थे)
अन्तौthe two ends/bounds
अन्तौ:
कर्तृ (चक्रमे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)