HomeRig VedaMandala 5Sukta 47Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 5.47

Rishi: Atri (Ātreya tradition)
Devata: Poetic/cosmic: the ‘paths’ and the immortal center (amṛtasya nābhi) as focal reality; indirectly Dyāvā-Pṛthivī
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥

अ॒जि॒रास॒स्तद॑प॒ ईय॑माना आतस्थि॒वांसो॑ अ॒मृत॑स्य॒ नाभि॑म् । अ॒न॒न्तास॑ उ॒रवो॑ वि॒श्वत॑: सीं॒ परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी य॑न्ति॒ पन्था॑: ॥

ajirā́sas tád apa ī́yamānā ātásthivāṃso amṛ́tasya nā́bhim | anantā́sa urávo viśvátas sīm pári dyā́vā-pṛthivī́ yanti pánthāḥ ||

Swift-moving, they go toward that goal; they have taken their stand at the navel of immortality. Endless and wide, the paths move everywhere, encompassing Heaven and Earth—channels by which the soul travels in the vast order.

अ॒जि॒रासः॑ । तत्ऽअ॑पः । ईय॑मानाः । आ॒त॒स्थि॒ऽवांसः॑ । अ॒मृत॑स्य । नाभि॑म् । अ॒न॒न्तासः॑ । उ॒रवः॑ । वि॒श्वतः॑ । सी॒म् । परि॑ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । य॒न्ति॒ । पन्थाः॑ ॥अजिरासः । तत्अपः । ईयमानाः । आतस्थिवांसः । अमृतस्य । नाभिम् । अनन्तासः । उरवः । विश्वतः । सीम् । परि । द्यावापृथिवी इति । यन्ति । पन्थाः ॥ajirāsaḥ | tat-apaḥ | īyamānāḥ | ātasthi-vāṃsaḥ | amṛtasya | nābhim | anantāsaḥ | uravaḥ | viśvataḥ | sīm | pari | dyāvāpṛthivī iti | yanti | panthāḥ

अजिरासःthe swift ones
अजिरासः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअजिर (प्रातिपदिक) < PIE *h₂eǵ- ‘drive, lead’ (semantic: swift)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
कर्म (तत्-विशेषण/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
ईयमानाःgoing, moving
ईयमानाः:
कर्तृ (अजिरासः का विशेषण)
TypeVerb-participle
Rootईय्/इ (धातु: इ ‘to go’)
आतस्थिवांसःhaving taken their stand, having reached
आतस्थिवांसः:
कर्तृ (अजिरासः का विशेषण)
TypeVerb-participle
Rootस्था (धातु: स्था ‘to stand’) + आ- (उपसर्ग)
अमृतस्यof immortality / of the immortal (nectar)
अमृतस्य:
सम्बन्ध (नाभिम् के साथ)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
नाभिम्navel; hub; central point
नाभिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अनन्तासःendless, unbounded (ones)
अनन्तासः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
उरवःbroad, wide (ones)
उरवः:
कर्तृ (अनन्तासः का विशेषण/समन्वय)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउरु (प्रातिपदिक)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
अधिकरण (दिशा/परिसर)
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + -तस् (तसिल्-अव्यय)
सीम्them/it (enclitic), indeed
सीम्:
कर्म/सम्बन्ध (अनुवृत्त-सर्वनाम; ‘it/them’)
TypeParticle/Pronoun-like indeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय; एन्क्लिटिक)
परिaround
परि:
अधिकरण (परिवेष्टन-अर्थे)
TypePreverb/Indeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म (परि के साथ: ‘around heaven-and-earth’)
TypeNoun (compound)
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास: द्यौ/दिव् + पृथिवी)
यन्तिthey go
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु: या ‘to go’)
पन्थाःpaths, ways
पन्थाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपथ्/पन्था (प्रातिपदिक)