HomeRig VedaMandala 5Sukta 44Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 5.44

Rishi: Atri Bhauma
Devata: Agni (as bearer of Soma-offering and awakener who elevates dhī; imagery blends Soma and Agni functions)
Chandas: Trishtubh

सुतम्भरो यजमानस्य सत्पतिर्विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः । भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणो अध्येति न स्वपन् ॥

सु॒त॒म्भ॒रो यज॑मानस्य॒ सत्प॑ति॒र्विश्वा॑सा॒मूध॒: स धि॒यामु॒दञ्च॑नः । भर॑द्धे॒नू रस॑वच्छिश्रिये॒ पयो॑ऽनुब्रुवा॒णो अध्ये॑ति॒ न स्व॒पन् ॥

sutambharó yajamā́nasyá sát-patir víśvāsām ū́dhaḥ sá dhiyā́m ud-áñcanaḥ | bhárad dhenū́ rásavat chiśriye páyo 'nubrūvāṇó ádhy eti ná svápan ||

Bearer of the pressed delight, lord of the true for the sacrificer, the udder of all plenitudes—he lifts the thoughts upward. The milch-cow brings the sap; the milk has taken its seat: proclaiming along, he moves above, not sleeping.

सु॒त॒म्ऽभ॒रः । यज॑मानस्य । सत्ऽप॑तिः । विश्वा॑साम् । ऊधः॑ । सः । धि॒याम् । उ॒त्ऽअञ्च॑नः । भर॑त् । धे॒नुः । रस॑ऽवत् । शि॒श्रि॒ये॒ । पयः॑ । अ॒नु॒ऽब्रु॒वा॒णः । अधि॑ । ए॒ति॒ । न । स्व॒पन् ॥सुतम्भरः । यजमानस्य । सत्पतिः । विश्वासाम् । ऊधः । सः । धियाम् । उत्अञ्चनः । भरत् । धेनुः । रसवत् । शिश्रिये । पयः । अनुब्रुवाणः । अधि । एति । न । स्वपन् ॥sutam-bharaḥ | yajamānasya | sat-patiḥ | viśvāsām | ūdhaḥ | saḥ | dhiyām | ut-añcanaḥ | bharat | dhenuḥ | rasa-vat | śiśriye | payaḥ | anu-bruvāṇaḥ | adhi | eti | na | svapan

सुतम्भरःbearing/bringing the pressed Soma; Soma-bearing
सुतम्भरः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसुतम्भर (प्रातिपदिक; सु-तम्भर) अथवा सुतं-भर (कृदन्त-समास)
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; यज् धातोः वर्तमानकृदन्त-आधार)
सत्पतिःlord of the good/true; good lord
सत्पतिः:
कर्तृ (मुख्यः)
TypeNoun
Rootसत्पति (प्रातिपदिक; सत्+पति)
विश्वासाम्of all (of them)
विश्वासाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
ऊधःudder; source of milk/abundance
ऊधः:
कर्तृ/उपमान-आधार (वाक्ये ‘ऊधः’ इव पोषकत्वेन)
TypeNoun
Rootऊधस् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (अनुवर्तकः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
धियाम्of thoughts/insights/prayers
धियाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
उदञ्चनःrising upward; uplifting
उदञ्चनः:
विशेषणम् (सः/सत्पतिः)
TypeAdjective/Noun
Rootउद्+अञ्च् (धातु) → उदञ्च (कृदन्त/प्रातिपदिक)
भरत्he bears/brings
भरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
धेनूःmilch-cows
धेनूः:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
रसवत्full of sap/juice; rich
रसवत्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरसवत् (प्रातिपदिक; रस+वत्)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
शिश्रियॆhas leaned/rested; has taken refuge
शिश्रियॆ:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
अनुब्रुवाणःspeaking after; responding; repeating
अनुब्रुवाणः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (Adjective)
Rootअनु+ब्रू (धातु) → अनुब्रुवाण (वर्तमानकृदन्त)
अध्येतिhe goes over; recites/studies
अध्येति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअधि+इ (धातु)
not / like
:
निषेध/उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
स्वपन्sleeping (here: as if not sleeping; sleepless)
स्वपन्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Rootस्वप् (धातु) → स्वपन्त् (वर्तमानकृदन्त)