HomeRig VedaMandala 5Sukta 40Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 5.40

Rishi: Atri Bhāuma
Devata: Sūrya (restored) with Indra as invoked support; narrative centers on Atri’s brahman
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical check)

स्वर्भानोरध यदिन्द्र माया अवो दिवो वर्तमाना अवाहन् । गूळ्हं सूर्यं तमसापव्रतेन तुरीयेण ब्रह्मणाविन्ददत्रिः ॥

स्व॑र्भानो॒रध॒ यदि॑न्द्र मा॒या अ॒वो दि॒वो वर्त॑माना अ॒वाह॑न् । गू॒ळ्हं सूर्यं॒ तम॒साप॑व्रतेन तु॒रीये॑ण॒ ब्रह्म॑णाविन्द॒दत्रि॑: ॥

svàr-bhānor ádha yád indra māyā́ ávo divó vártamānā avā́han | gūḷháṃ sū́ryaṃ támasā́pavratena turī́yeṇa bráhmaṇāvindad átriḥ ||

Then, when the deceits of Svàrbhānu moved below the heaven, O Indra, and bore it down, Atri by the fourth power of the Word found the Sun hidden by darkness that had turned away from the right law.

स्वः॑ऽभानोः । अध॑ । यत् । इ॒न्द्र॒ । मा॒या । अ॒वः । दि॒वः । वर्त॑मानाः । अ॒व॒ऽअह॑न् । गू॒ळ्हम् । सूर्य॑म् । तम॑सा । अप॑ऽव्रतेन । तु॒रीये॑ण । ब्रह्म॑णा । अ॒वि॒न्द॒त् । अत्रिः॑ ॥स्वःभानोः । अध । यत् । इन्द्र । माया । अवः । दिवः । वर्तमानाः । अवअहन् । गूळ्हम् । सूर्यम् । तमसा । अपव्रतेन । तुरीयेण । ब्रह्मणा । अविन्दत् । अत्रिः ॥svaḥ-bhānoḥ | adha | yat | indra | māyā | avaḥ | divaḥ | vartamānāḥ | ava-ahan | gūḷham | sūryam | tamasā | apa-vratena | turīyeṇa | brahmaṇā | avindat | atri ḥ

स्वर्भानोःof Svarbhānu
स्वर्भानोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु- (प्रातिपदिक; असुर/राक्षस-नाम)
अधthen, thereupon
अध:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय)
यदिif, when
यदि:
सम्बन्ध (conditional marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
मायाः(his) magical powers, illusions
मायाः:
कर्तृ (of the verb अवाहन्)
TypeNoun
Rootमाया- (प्रातिपदिक)
अवःdownwards
अवः:
क्रियाविशेषण (direction)
TypeIndeclinable
Rootअव (अव्यय/उपसर्ग-स्वरूप; ‘down’)
दिवःfrom heaven, of the sky
दिवः:
अपादान/अधिकरण-सम्बन्ध (source: ‘from heaven’)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक ‘heaven, sky’)
वर्तमानाःmoving, proceeding
वर्तमानाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootवर्त् (धातु) → वर्तमान- (शतृ/शानच् वर्तमान-कृदन्त)
अवाहन्they carried/brought
अवाहन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु) + उपसर्ग आ-
गूळ्हम्hidden
गूळ्हम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootगुह् (धातु) → गूळ्ह (क्त कृदन्त)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)
तमसाwith darkness
तमसा:
करण
TypeNoun
Rootतमस्- (प्रातिपदिक)
अपव्रतेनby a perverse/hostile rite (spell)
अपव्रतेन:
करण
TypeNoun/Adjective
Rootअपव्रत- (प्रातिपदिक; ‘deviant/false ordinance, hostile spell’)
तुरीयेणwith the fourth
तुरीयेण:
करण
TypeAdjective
Rootतुरीय- (प्रातिपदिक ‘fourth’)
ब्रह्मणाby sacred formulation/prayer
ब्रह्मणा:
करण
TypeNoun
Rootब्रह्मन्- (प्रातिपदिक)
अविन्दत्he found, he recovered
अविन्दत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु ‘to find’) + उपसर्ग अव-
अत्रिःAtri
अत्रिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअत्रि- (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)