Mantra 5
Sukta 5.27
Devata: Agni Vaiśvānara (with praise that also frames a bountiful lordly power; donor-context with Tri-aruṇa)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य मा परुषाः शतमुद्धर्षयन्त्युक्षणः । अश्वमेधस्य दानाः सोमा इव त्र्याशिरः ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्य॑ मा परु॒षाः श॒तमु॑द्ध॒र्षय॑न्त्यु॒क्षण॑: । अश्व॑मेधस्य॒ दाना॒: सोमा॑ इव॒ त्र्या॑शिरः ॥
Transliteration
yásya má̄ paruṣā́ḥ śatám uddhárṣayanti ukṣáṇaḥ | áśvamedhasya dā́nāḥ sómā iva tríyāśiraḥ ||
Translation
He in whom the hundred strong powers uplift me—like vigorous bulls—his gifts, born of the Horse-sacrifice, rise and surge like Soma-pressings of triple force.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । मा॒ । प॒रु॒षाः । श॒तम् । उ॒त्ऽह॒र्षय॑न्ति । उ॒क्षणः॑ । अश्व॑ऽमेधस्य । दानाः॑ । सोमाः॑ऽइव । त्रिऽआ॑शिरः ॥यस्य । मा । परुषाः । शतम् । उत्हर्षयन्ति । उक्षणः । अश्वमेधस्य । दानाः । सोमाःइव । त्रिआशिरः ॥yasya | mā | paruṣāḥ | śatam | ut-harṣayanti | ukṣaṇaḥ | aśva-medhasya | dānāḥ | somāḥ-iva | tri-āśiraḥ
Word by Word
यस्यwhose / of whom
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
माme
मा:
कर्म (object)
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम) → म-
परुषाः(his) men / followers (lit. the ‘Paruṣa-s’)
परुषाः:
कर्तृ (agent)
TypeNoun
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
उद्धर्षयन्तिthey rouse / excite / set in motion
उद्धर्षयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहृष् (धातु) with उद्- + णिच् (causative) → उद्-हर्षयति
उक्षणःthe bull (strong one)
उक्षणः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक; ‘bull/ox’, also ‘sprinkler/strong one’ in Vedic)
अश्वमेधस्यof the Aśvamedha (horse-sacrifice)
अश्वमेधस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअश्वमेध (प्रातिपदिक; अश्व + मेध)
दानाःgifts
दानाः:
कर्तृ/विषय (nominal subject/topic)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक; ‘gift, giving’)
सोमाःSoma-draughts / Soma (plants/juices)
सोमाः:
उपमान-आधार (subject of simile)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
त्र्याशिरःthree-mixtured / three-portioned
त्र्याशिरः:
विशेषण
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootत्रि + आशिरस् (प्रातिपदिक; ‘mixture/portion’, lit. ‘three-mixtured/three-portioned’; Vedic epithet)