Mantra 6
Sukta 5.26
Rishi: Atri (Ātreya) (Mandala 5 Agni hymns generally Ātreya; verify per Anukramaṇī for RV 5.26)
Devata: Agni
Chandas: Gayatri (likely for RV 5.26 opening; verify by syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
समिधानः सहस्रजिदग्ने धर्माणि पुष्यसि । देवानां दूत उक्थ्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒मि॒धा॒नः स॑हस्रजि॒दग्ने॒ धर्मा॑णि पुष्यसि । दे॒वानां॑ दू॒त उ॒क्थ्य॑: ॥
Transliteration
samidhānó sahasrajíd agné dhármāṇi puṣyasi | devā́nāṃ dūtá ukthyàḥ ||
Translation
Kindled, O Agni, winner of a thousand, thou increasest the laws of the right working; thou art the messenger of the gods, worthy of the inspired word.
Padapatha (Word Analysis)
स॒म्ऽइ॒ध॒नः । स॒ह॒स्र॒ऽजि॒त् । अग्ने॑ । धर्मा॑णि । पु॒ष्य॒सि॒ । दे॒वाना॑म् । दू॒तः । उ॒क्थ्यः॑ ॥सम्इधनः । सहस्रजित् । अग्ने । धर्माणि । पुष्यसि । देवानाम् । दूतः । उक्थ्यः ॥sam-idhanaḥ | sahasra-jit | agne | dharmāṇi | puṣyasi | devānām | dūtaḥ | ukthyaḥ
Word by Word
समिधानःbeing kindled, kindling (oneself)
समिधानः:
विशेषण (अग्नेः) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootसम्-इध् (धातु) → समिध्/समिधान (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा सम्+इध् (आत्मनेपद)
सहस्रजित्winning a thousand; thousand-conquering
सहस्रजित्:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective (compound)
Rootसहस्र (संख्या-प्रातिपदिक) + जित् (< √जि ‘जयति’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
धर्माणिlaws, ordinances, established rites/duties
धर्माणि:
कर्म
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’ से)
पुष्यसिyou nourish, you make thrive
पुष्यसि:
क्रिया (कर्तरि प्रयोग); कर्ता = (त्वम्) अग्निः
TypeVerb
Root√पुष् (पुष्टौ/वर्धने)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘देवानां’
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्ता/विधेय-नाम (अग्नेः) — ‘(त्वम्) दूतः’
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
उक्थ्यःworthy of hymns; to be praised in recitation
उक्थ्यः:
विशेषण (दूतः/अग्नेः)
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘स्तुति/शस्त्र’ से) अथवा ‘उक्थ’ + यत्