HomeRig VedaMandala 5Sukta 23Mantra 4
Previous Mantra

Mantra 4

Sukta 5.23

Devata: Agni (Śukra, Pāvaka)

स हि ष्मा विश्वचर्षणिरभिमाति सहो दधे । अग्न एषु क्षयेष्वा रेवन्नः शुक्र दीदिहि द्युमत्पावक दीदिहि ॥

स हि ष्मा॑ वि॒श्वच॑र्षणिर॒भिमा॑ति॒ सहो॑ द॒धे । अग्न॑ ए॒षु क्षये॒ष्वा रे॒वन्न॑: शुक्र दीदिहि द्यु॒मत्पा॑वक दीदिहि ॥

sá hí ṣmā viśvácarṣaṇir abhímāti sáho dadhé | ágna eṣú kṣáyeṣv ā́ révann aḥ śukra dīdihi dyumát pāvaka dīdihi ||

For he, the universal guide of the human energies, sets his conquering power against the assailing forces. O Agni, in these our dwelling-places shine upon us with richness—O bright one; blaze, O luminous purifier, blaze.

सः । हि । स्म॒ । वि॒श्वऽच॑र्षणिः । अ॒भिऽमा॑ति । सहः॑ । द॒धे । अग्ने॑ । ए॒षु । क्षये॑षु । आ । रे॒वत् । नः॒ । शु॒क्र॒ । दी॒दि॒हि॒ । द्यु॒ऽमत् । पा॒व॒क॒ । दी॒दि॒हि॒ ॥सः । हि । स्म । विश्वचर्षणिः । अभिमाति । सहः । दधे । अग्ने । एषु । क्षयेषु । आ । रेवत् । नः । शुक्र । दीदिहि । द्युमत् । पावक । दीदिहि ॥saḥ | hi | sma | viśva-carṣaṇiḥ | abhi-māti | sahaḥ | dadhe | agne | eṣu | kṣayeṣu | ā | revat | naḥ | śukra | dīdihi | dyu-mat | pāvaka | dīdihi

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
ष्माsurely, indeed
ष्मा:
TypeIndeclinable
Rootष्मा (वैदिक-निपात)
विश्वचर्षणिःthe one belonging to/leading all peoples; all-men’s (Agni)
विश्वचर्षणिः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्) / संबोधनार्थेऽपि अर्थतः
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व-चर्षणि (प्रातिपदिक; चर्षणि < √चर्ष्/√कर्ष् ‘to move/act’, ‘men/peoples’—वैदिक प्रयोग)
अभिमातिhostile assault, oppression
अभिमाति:
कर्म
TypeNoun
Rootअभि-माति (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘hostile attack/oppression’)
सहःstrength, might
सहः:
कर्म (दधे इत्यस्य) / साध्य-बलम्
TypeNoun
Rootसहस् (नपुं. प्रातिपदिक)
दधेhas placed/assumed; has established
दधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
एषुin these
एषु:
अधिकरण
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
क्षयेषुin the dwellings, abodes
क्षयेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
forth, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रेवन्O wealthy/splendid one
रेवन्:
सम्बोधन (अग्ने इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरेवत् (प्रातिपदिक; ‘wealthy, splendid’)
नःfor us; our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (दीदिहि इत्यस्य—‘for us/our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
शुक्रO bright, pure one
शुक्र:
सम्बोधन (अग्ने इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
दीदिहिshine! blaze!
दीदिहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√दीद्/√दीप् (वैदिक; ‘to shine, blaze’)
द्युमत्पावकO radiant purifier
द्युमत्पावक:
सम्बोधन (अग्ने इत्यस्य विशेषणम्)
TypeCompound (Adjective/Noun used vocatively)
Rootद्युमत् + पावक (प्रातिपदिक-द्वय; ‘radiant’ + ‘purifying/fire’)
दीदिहिshine!
दीदिहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√दीद्/√दीप्