HomeRig VedaMandala 5Sukta 1Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 5.1

Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.1)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 5.1; verse-length and cadence align)

प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ । ईळेन्यो वपुष्यो विभावा प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम् ॥

प्र स॒द्यो अ॑ग्ने॒ अत्ये॑ष्य॒न्याना॒विर्यस्मै॒ चारु॑तमो ब॒भूथ॑ । ई॒ळेन्यो॑ वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॑ प्रि॒यो वि॒शामति॑थि॒र्मानु॑षीणाम् ॥

prá sadyo agne átyeṣy anyā́n āvír yásmai cā́ru-tamo babhū́tha | īḷényo vapuṣyò vibhā́vā priyó viśā́m átithir mā́nuṣīṇām ||

O Agni, you move forth at once, surpassing other powers; you become manifest to the one for whom you have grown most beautiful and most gracious. Adorable, perfect in form, wide-shining, you are the beloved guest of the human clans—entering the inner house to awaken the offering of the soul.

प्र । स॒द्यः । अ॒ग्ने॒ । अति॑ । ए॒षि॒ । अ॒न्यान् । आ॒विः । यस्मै॑ । चारु॑ऽतमः । ब॒भूथ॑ । ई॒ळेन्यः॑ । व॒पु॒ष्यः॑ । वि॒भाऽवा॑ । प्रि॒यः । वि॒शाम् । अति॑थिः । मानु॑षीणाम् ॥प्र । सद्यः । अग्ने । अति । एषि । अन्यान् । आविः । यस्मै । चारुतमः । बभूथ । ईळेन्यः । वपुष्यः । विभावा । प्रियः । विशाम् । अतिथिः । मानुषीणाम् ॥pra | sadyaḥ | agne | ati | eṣi | anyān | āviḥ | yasmai | cāru-tamaḥ | babhūtha | īḷenyaḥ | vapuṣyaḥ | vibhāvā | priyaḥ | viśām | atithiḥ | mānuṣīṇām

प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (upasarga)
सद्यःimmediately, at once
सद्यः:
Adhikaraṇa (kāla)
TypeIndeclinable
Rootसद्यस् (prātipadika)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (prātipadika)
अत्येषिyou strive beyond / you press on
अत्येषि:
Kriyā (finite verb)
TypeVerb
Rootअत् + इष् (dhātu: इष्/इष् ‘to seek, strive’ with preverb अत्/अति-)
अन्यान्others
अन्यान्:
Karma
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (prātipadika)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (upasarga)
वीर्यstrength, valor
वीर्य:
Karaṇa (sense: by valor/might)
TypeNoun
Rootवीर्य (prātipadika)
यस्मैto whom
यस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
चारुतमःmost lovely
चारुतमः:
Viśeṣaṇa (of Agni)
TypeAdjective
Rootचारु (prātipadika)
बभूथyou have become
बभूथ:
Kriyā (finite verb)
TypeVerb
Rootभू (dhātu)
ईळेन्यःworthy of praise/invocation
ईळेन्यः:
Viśeṣaṇa (of Agni)
TypeAdjective
Rootईळेन्य (prātipadika; from √ईळ्/ईड् ‘to praise, invoke’)
वपुष्यःbeautiful in form
वपुष्यः:
Viśeṣaṇa (of Agni)
TypeAdjective
Rootवपुष्य (prātipadika; from वपुस् ‘form, beauty’)
विभावाradiant, widely shining
विभावा:
Viśeṣaṇa (of Agni)
TypeNoun/Adjective
Rootवि + भा (dhātu: भा ‘to shine’)
प्रियःdear
प्रियः:
Viśeṣaṇa (of Agni)
TypeAdjective
Rootप्रिय (prātipadika)
विशाम्of the clans/peoples
विशाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypeNoun
Rootविश् (prātipadika)
अतिथिःguest
अतिथिः:
Kartā (in nominal clause with implied ‘is’)
TypeNoun
Rootअतिथि (prātipadika)
मानुषीणाम्of human (women/folk) / of mortals
मानुषीणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी (prātipadika)