HomeRig VedaMandala 5Sukta 1Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 5.1

Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.1)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

मार्जाल्यो मृज्यते स्वे दमूनाः कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः । सहस्रशृङ्गो वृषभस्तदोजा विश्वाँ अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥

मा॒र्जा॒ल्यो॑ मृज्यते॒ स्वे दमू॑नाः कविप्रश॒स्तो अति॑थिः शि॒वो न॑: । स॒हस्र॑शृङ्गो वृष॒भस्तदो॑जा॒ विश्वाँ॑ अग्ने॒ सह॑सा॒ प्रास्य॒न्यान् ॥

mārjā́lyo mṛ́jyate své damū́nāḥ kavi-praśastó átithiḥ śivó naḥ | sahásra-śṛṅgo vṛṣabhás tád-ojā viśvā́n agne sáhasā prā́sya anyā́n ||

The cleanser is cleansed in his own home, the house-lord, praised by seers, our gracious guest. Thousand-horned bull, of that mighty power—O Agni, by thy force drive away all others (that oppose).

मा॒र्जा॒ल्यः॑ । मृ॒ज्य॒ते॒ । स्वे । दमू॑नाः । क॒वि॒ऽप्र॒श॒स्तः । अति॑थिः । शि॒वः । नः॒ । स॒हस्र॑ऽशृङ्गः । वृ॒ष॒भः । तत्ऽओ॑जा । विश्वा॑न् । अ॒ग्ने॒ । सह॑सा । प्र । अ॒सि॒ । अ॒न्यान् ॥मार्जाल्यः । मृज्यते । स्वे । दमूनाः । कविप्रशस्तः । अतिथिः । शिवः । नः । सहस्रशृङ्गः । वृषभः । तत्ओजा । विश्वान् । अग्ने । सहसा । प्र । असि । अन्यान् ॥mārjālyaḥ | mṛjyate | sve | damūnāḥ | kavi-praśastaḥ | atithiḥ | śivaḥ | naḥ | sahasra-śṛṅgaḥ | vṛṣabhaḥ | tat-ojā | viśvān | agne | sahasā | pra | asi | anyān

मार्जाल्यःcleansing/purifying (one)
मार्जाल्यः:
Kartā (अतिथिः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootमार्जाल्य- (प्रातिपदिक; ‘मार्जन/शोधन’ से) अथवा ‘मार्जाल’ (बिलाव) से व्युत्पत्ति; वैदिक विशेषण
मृज्यतेis cleansed / is being purified
मृज्यते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√मृज् (मार्जने ‘to wipe/clean/purify’)
स्वेin his own
स्वे:
Adhikaraṇa
TypePronoun/Adjective
Rootस्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दमेhouse, dwelling
दमे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदम- (प्रातिपदिक; ‘घर/आवास’)
दमूनाःdwelling in the house; household ally
दमूनाः:
Kartā (अतिथिः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootदमूना- (प्रातिपदिक; ‘गृहस्थ/गृह-निवासी’, ‘house-friend’)
कविप्रशस्तःpraised by sages/poets
कविप्रशस्तः:
Kartā (अतिथिः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootकवि- + प्रशस्त- (√शंस्/√शस् ‘to praise’ से क्त; ‘praised’)
अतिथिःguest (Agni as the guest)
अतिथिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअतिथि- (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
Kartā (अतिथिः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिव- (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna/सम्बन्ध (हितार्थ ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सहस्रशृङ्गःthousand-horned
सहस्रशृङ्गः:
Kartā (अग्नेः विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र- + शृङ्ग- (प्रातिपदिक; ‘horn’)
वृषभःbull (strong one)
वृषभः:
Kartā (अग्नेः विशेषण)
TypeNoun
Rootवृषभ- (प्रातिपदिक)
तदोजाःof that might; possessing that vigor
तदोजाः:
Kartā (अग्नेः विशेषण)
TypeAdjective
Rootतत् + ओजस् (प्रातिपदिक; ‘vigor, strength’)
विश्वान्all (of them)
विश्वान्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन)
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
सहसाwith might, by force
सहसा:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental)
Rootसहस्- (प्रातिपदिक; ‘force, might’)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
अस्यcast forth! throw!
अस्य:
(क्रिया; कर्ता: त्वम्=अग्ने)
TypeVerb
Root√अस् (क्षेपणे/प्रक्षेपणे ‘to throw, cast’)
अन्यान्others (the hostile ones)
अन्यान्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्य- (प्रातिपदिक)