Mantra 2
Sukta 4.9
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
स मानुषीषु दूळभो विक्षु प्रावीरमर्त्यः । दूतो विश्वेषां भुवत् ॥
Samhita Patha (IAST)
स मानु॑षीषु दू॒ळभो॑ वि॒क्षु प्रा॒वीरम॑र्त्यः । दू॒तो विश्वे॑षां भुवत् ॥
Transliteration
sa mā́nuṣīṣu dūḷábhō vikṣú prā-vī́r amártyaḥ | dūtó víśveṣāṃ bhuvat ||
Translation
He, hard to assail among human beings, becomes the forward-leading hero in the clans; immortal, he is made the messenger of all the gods—carrying between worlds the will of the Truth.
Padapatha (Word Analysis)
सः । मानु॑षीषु । दुः॒ऽदभः॑ । वि॒क्षु । प्र॒ऽअ॒वीः । अम॑र्त्यः । दू॒तः । विश्वे॑षाम् । भु॒व॒त् ॥सः । मानुषीषु । दुःदभः । विक्षु । प्रअवीः । अमर्त्यः । दूतः । विश्वेषाम् । भुवत् ॥saḥ | mānuṣīṣu | duḥ-dabhaḥ | vikṣu | pra-avīḥ | amartyaḥ | dūtaḥ | viśveṣām | bhuvat
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स-
मानुषीषुamong human (women/folk)
मानुषीषु:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootमानुषी (प्रातिपदिक; मनु-सम्बन्धी) < मनु
दूळभःhard to obtain
दूळभः:
कर्तृ (विशेषणम्) / विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदूळभ (प्रातिपदिक; ‘दुर्लभ’) < √लभ्
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक; ‘जन/कुल/विष्टि’)
प्रावीरम्the foremost hero/champion
प्रावीरम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootप्रवीर (प्रातिपदिक; ‘श्रेष्ठवीर/अग्रणी’)
अमर्त्यःthe immortal (one)
अमर्त्यः:
कर्तृ (विशेषणम्) / विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective/Noun
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक; a-mṛtya) < √मृ (मरणे)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
विश्वेषाम्of all
विश्वेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवत्became / is (as)
भुवत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवति)