HomeRig VedaMandala 4Sukta 6Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥

द्विर्यं पञ्च॒ जीज॑नन्त्सं॒वसा॑ना॒: स्वसा॑रो अ॒ग्निं मानु॑षीषु वि॒क्षु । उ॒ष॒र्बुध॑मथ॒र्यो॒३॒॑ न दन्तं॑ शु॒क्रं स्वासं॑ पर॒शुं न ति॒ग्मम् ॥

dvír yaṃ páñca jī́janan saṃ-vásānāḥ svásāro agníṃ mā́nuṣīṣu víkṣu | uṣár-búdham atharyó ná dántaṃ śukráṃ sv-ā́saṃ paraśúṃ ná tigmáṃ ||

Twice the five sisters, clothed in one accord, brought Agni to birth among the human clans—him who wakes with the Dawn; like an Atharvan’s tooth, bright, well-mouthed, like a sharp axe keen-edged.

द्विः । यम् । पञ्च॑ । जीज॑नन् । स॒म्ऽवसा॑नाः । स्वसा॑रः । अ॒ग्निम् । मानु॑षीषु । वि॒क्षु । उ॒षः॒ऽबुध॑म् । अ॒थ॒र्यः॑ । न । दन्त॑म् । शु॒क्रम् । सु॒ऽआस॑म् । प॒र॒शुम् । न । ति॒ग्मम् ॥द्विः । यम् । पञ्च । जीजनन् । सम्वसानाः । स्वसारः । अग्निम् । मानुषीषु । विक्षु । उषःबुधम् । अथर्यः । न । दन्तम् । शुक्रम् । सुआसम् । परशुम् । न । तिग्मम् ॥dviḥ | yam | pañca | jījanan | sam-vasānāḥ | svasāraḥ | agnim | mānuṣīṣu | vi kṣu | uṣaḥ-budham | atharyaḥ | na | dantam | śukram | su-āsam | paraśum | na | t igmam

द्विःtwice
द्विः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) / द्विस् (अव्यय-रूप)
यम्whom / which
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पञ्चfive
पञ्च:
Viśeṣaṇa (संख्याविशेषण)
TypeNumeral
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
जीजनन्(they) generated / produced
जीजनन्:
Kriyā
TypeVerb
Root√जन् (जनँ प्रादुर्भावे) [causative/intensive stem: जीजन-]
संवसानाःclad together / wearing (garments)
संवसानाः:
Kartā (जीजनन्-क्रियायाः कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootसम् + √वस् (वसँ आच्छादने) → संवसाना (कृदन्त)
स्वसारःsisters
स्वसारः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मानुषीषुamong human (women) / in human (dwellings)
मानुषीषु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी (प्रातिपदिक; ‘human (f.)’)
विक्षुin the settlements / among the clans
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘clan, settlement’)
उषर्बुधम्dawn-awaking / early-awake
उषर्बुधम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउषर्बुध (प्रातिपदिक; उषर् + बुध ‘dawn-awake/early-awaking’)
अथर्यःthe Atharvan (priest)
अथर्यः:
Kartā (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootअथर्वन्/अथर्य (प्रातिपदिक; ‘Atharvan priest’)
like
:
Adverbial (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
दन्तम्tooth
दन्तम्:
Karma (उपमान-पद)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक; ‘tooth’)
शुक्रम्bright, shining
शुक्रम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
स्वासम्own / with (its) own breath (epithet)
स्वासम्:
Karma (विशेषण/उपमानाङ्ग)
TypeAdjective/Noun (contextual epithet)
Rootस्वास (प्रातिपदिक; ‘breath/one’s own mouth/one’s own’)
परशुम्axe
परशुम्:
Karma (उपमान-पद)
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
like
:
Adverbial (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
तिग्मम्sharp, keen
तिग्मम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतिग्म (प्रातिपदिक)