HomeRig VedaMandala 4Sukta 6Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (with ritual imagery of circumambulation and anointing)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यता सुजूर्णी रातिनी घृताची प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः । उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः ॥

य॒ता सु॑जू॒र्णी रा॒तिनी॑ घृ॒ताची॑ प्रदक्षि॒णिद्दे॒वता॑तिमुरा॒णः । उदु॒ स्वरु॑र्नव॒जा नाक्रः प॒श्वो अ॑नक्ति॒ सुधि॑तः सु॒मेक॑: ॥

yatā́ su-jūrṇī́ rātínī ghṛtā́cī pradakṣiṇíd deva-tātím urāṇáḥ | úd u svárur nava-jā́ nā́kraḥ paśvó anakti sú-dhitaḥ su-mékaḥ ||

Moving there, well-speeding, the giver with ghee for her course, he circles to the right the host of the gods in his ardour. He lifts up the kindling-stick, newborn, as a strong steed; the well-set, well-joined (fire) anoints and brightens the creature (the embodied life).

य॒ता । सु॒ऽजू॒र्णिः । रा॒तिनी॑ । घृ॒ताची॑ । प्र॒ऽद॒क्षि॒णित् । दे॒वऽता॑तिम् । उ॒रा॒णः । उत् । ऊँ॒ इति॑ । स्वरुः॑ । न॒व॒ऽजाः । न । अ॒क्रः । प॒श्वः । अ॒न॒क्ति॒ । सुऽधि॑तः । सु॒ऽमेकः॑ ॥यता । सुजूर्णिः । रातिनी । घृताची । प्रदक्षिणित् । देवतातिम् । उराणः । उत् । ऊँ इति । स्वरुः । नवजाः । न । अक्रः । पश्वः । अनक्ति । सुधितः । सुमेकः ॥yatā | su-jūrṇiḥ | rātinī | ghṛtācī | pra-dakṣiṇit | deva-tātim | urāṇaḥ | ut | oṃ iti | svaruḥ | nava-jāḥ | na | akraḥ | paśvaḥ | anakti | su-dhitaḥ | su-mekaḥ

यथाjust as
यथा:
Adhikaraṇa (तुलनासम्बन्धे) / अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
सुजूर्णीwell-worn / well-aged
सुजूर्णी:
Kartā (उपमान-वाक्ये) / विशेषण
TypeAdjective (f.)
Rootसु- + जूर्णी (प्रातिपदिक; √जॄ/जॢ ‘to wear/decay’ से ‘जूर्ण’)
रातिनीthe giver / bestower
रातिनी:
Kartā (उपमान-वाक्ये)
TypeNoun (f.)
Rootरातिनी (प्रातिपदिक; √रा/रद् ‘to give’ से ‘राति’)
घृताचीghee-anointed / moving with ghee
घृताची:
Kartā (उपमान-वाक्ये) / विशेषण
TypeAdjective (f.)
Rootघृत- + अची (प्रातिपदिक; ‘घृत’ + ‘अच्/अञ्च्’ ‘to smear/anoint’ से)
प्रदक्षिणित्right-circling (moving sunwise)
प्रदक्षिणित्:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (indeclinable-like in RV usage) / Participle
Rootप्र- + दक्षिणि- (प्रातिपदिक) + त् (कृदन्त-प्रत्यय; ‘प्रदक्षिणित्’ = having gone/turned to the right)
देवतातीम्the host/procession of the gods
देवतातीम्:
Karma
TypeNoun (f.)
Rootदेवता- + अति (प्रातिपदिक; ‘देवताओं की पंक्ति/समूह/यात्रा’)
उराणःimpetuous / eager
उराणः:
Kartā (मुख्य-वाक्ये) / विशेषण
TypeAdjective (m.)
Rootउराण (प्रातिपदिक; वेदिक विशेषण, ‘उत्साही/वेगवान्/उद्गत’ अर्थ)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
स्वःto heaven / in the sky
स्वः:
Adhikaraṇa (गन्तव्य/स्थान) / क्रियाविशेषण
TypeNoun (n., indeclinable in RV) / Indeclinable
Rootस्वः (अव्यय/नाम; ‘स्वर्’)
उरुःbroad, wide
उरुः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (m.)
Rootउरु (प्रातिपदिक)
नवजाnew-born / newly arisen
नवजा:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (m.)
Rootनव- + जा (प्रातिपदिक; √जन् ‘to be born’)
नाक्रःcrocodile / water-monster (Vedic nākra)
नाक्रः:
Kartā
TypeNoun (m.)
Rootनाक्र (प्रातिपदिक)
पश्वःof the cattle / of the beast
पश्वः:
Sampradāna/सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्धे)
TypeNoun (m.)
Rootपशु (प्रातिपदिक)
अनक्तिanoints, smears
अनक्ति:
Kriyā
TypeVerb
Root√अञ्ज् (अनक्ति) ‘to smear/anoint’
सुधितःwell-disposed / well-ordered
सुधितः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (m.)
Rootसु- + धित (कृदन्त; √धा ‘to place/think’ से ‘धित’ = well-set/well-disposed)
सुमेकःvery singular/unique; excellent one
सुमेकः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (m.)
Rootसु- + मेक (प्रातिपदिक; वेदिक ‘एक/अद्वितीय/श्रेष्ठ’ भाव)