HomeRig VedaMandala 4Sukta 6Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अमूरो होता न्यसादि विक्ष्वग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः । ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेन्मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम् ॥

अमू॑रो॒ होता॒ न्य॑सादि वि॒क्ष्व१॒॑ग्निर्म॒न्द्रो वि॒दथे॑षु॒ प्रचे॑ताः । ऊ॒र्ध्वं भा॒नुं स॑वि॒तेवा॑श्रे॒न्मेते॑व धू॒मं स्त॑भाय॒दुप॒ द्याम् ॥

amū́ro hotā́ ny asādi víkṣv agnír mandró vidátheṣu prá-cetāḥ | ūrdhvám bhānúṃ savitévā́śret métāiva dhūmáṃ stabhāyád úpa dyā́m ||

The unbewildered Hotṛ has taken his seat among the peoples; Agni, the rapturous one, is wide-awake in the gatherings. He lifted his ray upward like Savitṛ, and like a measurer he propped his smoke up toward heaven.

अमू॑रः । होता॑ । नि । अ॒सा॒दि॒ । वि॒क्षु । अ॒ग्निः । म॒न्द्रः । वि॒दथे॑षु । प्रऽचे॑ताः । ऊ॒र्ध्वम् । भा॒नुम् । स॒वि॒ताऽइ॑व । अ॒श्रे॒त् । मेता॑ऽइव । धू॒मम् । स्त॒भा॒य॒त् । उप॑ । द्याम् ॥अमूरः । होता । नि । असादि । विक्षु । अग्निः । मन्द्रः । विदथेषु । प्रचेताः । ऊर्ध्वम् । भानुम् । सविताइव । अश्रेत् । मेताइव । धूमम् । स्तभायत् । उप । द्याम् ॥amūraḥ | hotā | ni | asādi | vikṣu | agniḥ | mandraḥ | vidatheṣu | pra-cetāḥ | ūrdhvam | bhānum | savitāiva | aśret | metāiva | dhūmam | stabhāyat | upa | dyām

अमूरःunfailing, not-deluded
अमूरः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअमूर (प्रातिपदिक; न- + मूर ‘मूढ/मन्द’ इत्यर्थे) अथवा ‘अमूर’ = ‘अमूढ/अमूर्ख’
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु ‘यजने/आह्वाने’)
निdown, in (as preverb)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि
असादिsat down; took his seat
असादि:
TypeVerb
Root√सद् (सीदति) ‘उपवेशने/अवस्थान’
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक ‘विś’ = जन/कुल/गृह)
अग्निःAgni (Fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मन्द्रःgladdening, pleasant
मन्द्रः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक) संभवतः √मन्द् ‘हर्षे/मन्दने’
विदथेषुin the assemblies/rites
विदथेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक; ‘सभा/यज्ञ/वितान’ इत्यर्थे)
प्रचेताःforeknowing, wise
प्रचेताः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्र-चेतस् (प्रातिपदिक; √चित् ‘चेतने/बोधे’)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
भानुम्beam, radiance
भानुम्:
Karma
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ (the Impeller/Sun)
सविता:
Kartā (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अश्रेन्he/it set (itself) on; directed
अश्रेन्:
TypeVerb
Root√श्रि/श्रय् ‘आश्रये/आश्रयणे’ (Vedic: अश्रेत्/अश्रेन्)
मेतेa measurer/constructor (artisan)
मेते:
Kartā (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootमेता (प्रातिपदिक; ‘मापक/निर्माता/कर्मकार’ इत्यर्थे) अथवा ‘मेति’ (RV) ‘मापने’ से
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
धूमम्smoke
धूमम्:
Karma
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
स्तभायत्he propped up; made stand firm
स्तभायत्:
TypeVerb
Root√स्तभ्/स्तम्भ् ‘स्तम्भने/रोधने’
उपtowards, up to
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप
द्याम्the sky, heaven
द्याम्:
Karma (उप + √स्तभ्)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)