HomeRig VedaMandala 4Sukta 6Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (with similes invoking Marut dynamics)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥

ये ह॒ त्ये ते॒ सह॑माना अ॒यास॑स्त्वे॒षासो॑ अग्ने अ॒र्चय॒श्चर॑न्ति । श्ये॒नासो॒ न दु॑वस॒नासो॒ अर्थं॑ तुविष्व॒णसो॒ मारु॑तं॒ न शर्ध॑: ॥

yé ha tyé té sáhamānā ayā́s tveṣā́so agne arcáyaś cáranti | śyenā́so ná duvasanā́so árthaṃ tuvi-svaṇáso mā́rutaṃ ná śárdhaḥ ||

Those indeed—thine—enduring without weariness, O Agni, fierce, move as flames of praise. Like falcons pressing toward the goal, loud-roaring like a Marut host, they seek the intended gain.

ये । ह॒ । त्ये । ते॒ । सह॑मानाः । अ॒यासः॑ । त्वे॒षासः॑ । अ॒ग्ने॒ । अ॒र्चयः॑ । चर॑न्ति । श्ये॒नासः॑ । न । दु॒व॒स॒नासः॑ । अर्थ॑म् । तु॒वि॒ऽस्व॒णसः॑ । मारु॑तम् । न । शर्धः॑ ॥ये । ह । त्ये । ते । सहमानाः । अयासः । त्वेषासः । अग्ने । अर्चयः । चरन्ति । श्येनासः । न । दुवसनासः । अर्थम् । तुविस्वणसः । मारुतम् । न । शर्धः ॥ye | ha | tye | te | sahamānāḥ | ayāsaḥ | tveṣāsaḥ | agne | arcayaḥ | caranti | śyenāsaḥ | na | duvasanāsaḥ | artham | tuvi-svaṇasaḥ | mārutam | na | śardhaḥ

येwho (those who)
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
त्येthose (very ones)
त्ये:
Kartā (ये इत्यस्य विशेषण/अन्वय) अथवा संबन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
Kartā (ये…त्ये…ते = those who…)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहमानाenduring, withstanding, overcoming
सहमाना:
Kartā (ते इत्यस्य विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootसह् (धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त) → सहमान
अयासःunwearied, tireless
अयासः:
Kartā (ते इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootअयास (प्रातिपदिक; a-yās ‘unwearied/untiring’)
त्वेषासःfierce, blazing
त्वेषासः:
Kartā (ते इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अर्चयःflames, rays
अर्चयः:
Kartā (चरन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअर्चि/अर्चय (प्रातिपदिक; ‘flame, ray’; वैदिक बहुवचन)
चरन्तिmove, roam, go about
चरन्ति:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
श्येनासःhawks, falcons
श्येनासः:
Kartā (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
दुवसनासःworshippers, servers
दुवसनासः:
Kartā (अर्थं… [गच्छन्ति/अन्वेषन्ते] इत्यर्थे) अथवा विशेषण
TypeNoun
Rootदुवसन (प्रातिपदिक; ‘worshipper/servant’ < दुवस् ‘worship, service’)
अर्थम्goal, purpose, prize
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
तुविष्वणसःloud-sounding, roaring
तुविष्वणसः:
Kartā (ते/अर्चयः इत्यस्य विशेषण) अथवा उपमान-पक्षे
TypeAdjective
Rootतुविष्वण (प्रातिपदिक; ‘loud-roaring, thundering’)
मारुतम्Marut-like; (the) Marut host
मारुतम्:
Karma (न…शर्धः इत्यस्य विशेष्य-रूपेण) / उपमान-सम्बन्ध
TypeAdjective/Noun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
शर्धःtroop, host, band
शर्धः:
Kartā (अन्तर्निहित ‘(इव) [चरन्ति/गर्जन्ति]’ इत्यर्थे) अथवा उपमान
TypeNoun
Rootशर्धस् (प्रातिपदिक)