Mantra 6
Sukta 4.56
Rishi: Vāmadeva Gautama (hymn-cycle attribution)
Devata: Paired sovereign powers associated with ṛta (Mitra–Varuṇa / Ādityas in dual function)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs full metric verification)
Samhita Patha (Devanagari)
पुनाने तन्वा मिथः स्वेन दक्षेण राजथः । ऊह्याथे सनादृतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
पु॒ना॒ने त॒न्वा॑ मि॒थः स्वेन॒ दक्षे॑ण राजथः । ऊ॒ह्याथे॑ स॒नादृ॒तम् ॥
Transliteration
punāné tanvā́ mitháḥ svéna dákṣeṇa rājathaḥ | ūhyā́the sanā́d ṛtám ||
Translation
Purifying yourselves in your own being, mutually, by your inherent discerning power you rule; you bear and uphold from of old the Truth-Order, the eternal ṛta.
Padapatha (Word Analysis)
पु॒ना॒ने इति॑ । त॒न्वा॑ । मि॒थः । स्वेन॑ । दक्षे॑ण । रा॒ज॒थः॒ । ऊ॒ह्याथे॒ इति॑ । स॒नात् । ऋ॒तम् ॥पुनाने इति । तन्वा । मिथः । स्वेन । दक्षेण । राजथः । ऊह्याथे इति । सनात् । ऋतम् ॥punāne iti | tanvā | mithaḥ | svena | dakṣeṇa | rājathaḥ | ūhyātheiti | sanāt | ṛtam
Word by Word
पुनाने(you two) being purified / purifying yourselves
पुनाने:
Kartā (कर्तृ-विशेषणम्) — ‘(तौ) शुद्ध्यमानौ’
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootपू (धातु, ‘पवने/शोधने’) → पुनान- (शतृ/शानच्-वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)
तन्वाwith (your) body / with yourselves
तन्वा:
Karaṇa (करणम्) — ‘स्व-तनूना/स्वदेहेन’
TypeNoun
Rootतनू- (प्रातिपदिक ‘body, self’)
मिथःmutually, with one another
मिथः:
Adverbial (परस्पर-भावे) — क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootमिथस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
स्वेनwith your own
स्वेन:
Karaṇa (करणम्) — ‘स्वेन … (दक्षेण)’
TypeAdjective (pronominal)
Rootस्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘own’)
दक्षेणwith (your) skill/power
दक्षेण:
Karaṇa (करणम्)
TypeNoun
Rootदक्ष- (प्रातिपदिक ‘skill, power, ability’)
राजथःyou two shine / rule
राजथः:
Kriyā (मुख्यक्रिया) — कर्ता: ‘पुनाने (तौ)’
TypeVerb
Rootराज् (धातु ‘दीप्तौ/राज्ये’)
ऊह्याथेyou two carry/bring (hither)
ऊह्याथे:
Kriyā (मुख्यक्रिया) — कर्म-ग्रहणम् अपेक्षितम्
TypeVerb
Rootवह् (धातु ‘वहने/नयने’) with preverb आ- → आ-वह्; Vedic form ऊह्याथे
सनात्from of old, eternally
सनात्:
Adverbial (काल-विशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootसनात् (अव्यय ‘from of old, since ancient times’)
ऋतम्ṛta: truth/cosmic order
ऋतम्:
Karma (कर्म) — ‘ऊह्याथे’ इत्यस्य
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक ‘cosmic order, truth’)